Anksiyete Fiksasyonu
Anxiety Fixation
Tanım
Psikanalitik kuramda, erken bir gelişim evresine ait anksiyete tepkisinin daha ileriki gelişim dönemlerine taşınması ve bu evrede sabitlenmesi durumudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Otuzlu yaşlarında başarılı bir yönetici olan Kaan, iş yerinde yöneticisiyle yaptığı sıradan bir performans değerlendirmesi sırasında aniden nefes darlığı yaşar, elleri titrer ve işten kovulacağını düşünerek ezici bir dehşete kapılır. Yapılan klinik değerlendirmede, bu aşırı tepkinin, erken çocukluk döneminde annesinin kısa süreli ayrılıklarında yaşadığı erken terk edilme anksiyetesinin güncel iş ortamına fiksasyon yoluyla aktarılması olduğu anlaşılır; Kaan, müdürünü otoriter ebeveyn, performans değerlendirmesini ise hayati bir tehlike olarak kodlamaktadır.
Derin Analiz
Psikodinamik ve gelişimsel psikoloji çerçevesinde ele alınan anksiyete fiksasyonu, bireyin yaşamının erken evrelerinde (örneğin oral, anal veya fallik dönem) maruz kaldığı yoğun kaygı uyandıran travmalar veya çözümlenmemiş çatışmalarla başa çıkmak için geliştirdiği savunma mekanizmalarının, olgunlaşma sürecine rağmen sonraki yaşantılara transfer edilmesini ifade eder. Ego, bu erken dönem kaygı kalıbını terk edemez ve bireyin güncel stres kaynaklarıyla karşılaşmasında dahi ilkel korku tepkilerini devreye sokar. Nörobiyolojik düzlemde, amigdala öncülüğündeki limbik sistemin erken dönem yaşantılar nedeniyle hiperaktif kalması ve prefrontal korteksin bu eski korku devrelerini modüle etmede yetersiz kalmasıyla ilişkilendirilebilir. Klinik pratikte bu durum, yetişkin bir bireyin çocuksu çaresizlik veya terk edilme korkularını güncel ilişkilerinde aynı yoğunlukla yeniden üretmesiyle gözlemlenir.
Etimoloji
Latince 'angere' (boğmak, sıkmak, daraltmak) kökünden türetilen 'anxietas' ile Latince 'figere' (sabitlemek, çivilemek) fiilinden gelen 'fixatio' kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Regresyon (gerileme) ile sıklıkla karıştırılır; regresyon, bireyin halihazırda ulaştığı gelişmiş bir düzeyden stres karşısında daha önceki bir döneme geçici olarak 'geri dönmesini' ifade ederken, fiksasyon, gelişimin o erken aşamada takılıp kalmasını ve enerjinin bir kısmının orada kalıcı olarak kilitlenmesini tanımlar.