Aracılık Teorisi
Mediation Theory
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Kritik bir iş toplantısında sunum yapacak olan bir çalışanın (uyarıcı), kalp çarpıntısı hissettiğinde bunu 'kalp krizi geçiriyorum' şeklinde felaketleştirici bir bilişle yorumlaması (aracı süreç) ve sonucunda panik atak geçirerek odadan kaçması (davranış). Aynı uyarıcı, farklı bir bilişsel süzgeçten geçseydi davranış da farklı olurdu.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve davranış psikolojisinde aracılık teorisi, klasik uyarıcı-tepki (S-R) indirgemeciliğini reddeden bir paradigma değişimidir. Dışsal bir uyaranın birey üzerindeki etkisinin mekanik olmadığını, aksine bu etkinin bireyin o uyaranı nasıl algıladığı, yorumladığı ve hangi içsel bilişsel şemalardan geçirdiği (aracı değişkenler) vasıtasıyla şekillendiğini inceler. Örneğin, bilişsel terapi uygulamalarında dışsal bir olay (stresör) ile depresif bir tepki arasındaki köprüyü kişinin otomatik düşünceleri kurar. İstatistiksel düzlemde ise bu teori, X'in Y üzerindeki etkisinin M (aracı değişken) olmaksızın tam olarak açıklanamayacağı yönündeki yapısal eşitlik modellerine (SEM) temel teşkil eder.
Etimoloji
Karıştırmayın
Moderatör değişken (Düzenleyici etki): Aracılık teorisi 'nasıl ve hangi mekanizma ile' sorusuna yanıt ararken, moderatör değişken ilişkinin yönünü veya şiddetini 'ne zaman veya kim için' sorusu bağlamında değiştirir.