Atipik Antipsikotik
Atypical Antipsychotic
Tanım
Şizofreni ve bipolar mani gibi psikotik bozuklukların tedavisinde kullanılan, birinci nesil antipsikotiklere kıyasla daha düşük ekstrapiramidal yan etki profiline sahip ikinci nesil psikotrop ilaç sınıfı.
Örnek Vaka / Uygulama
Tedaviye dirençli şizofreni tanısıyla klinik takibi yapılan 28 yaşındaki bir erkek hastada, klasik antipsikotik kullanımı sonrası gelişen şiddetli parkinsonian tremorlar ve kas rijiditesi nedeniyle tedavi protokollü bir şekilde atipik bir ajan olan klozapin veya olanzapin türevine revize edilmiş, bu geçişle birlikte hem psikotik sanrıların gerilediği hem de motor yan etkilerin belirgin ölçüde azaldığı gözlemlenmiştir.
Derin Analiz
Atipik antipsikotikler, farmakolojik olarak temelinde dopamin D2 reseptör blokajı yatsa da, klasik ajanlardan farklı olarak yüksek afiniteli 5-HT2A seratonin reseptör antagonizması sergileyen ajanlardır. Bu ikili mekanizma (dopamin-serotonin etkileşimi), mezolimbik yolda dopaminerjik aşırılığı baskılarken nigrostriatal yolda motor yan etkilerin (tardif diskinezi vb.) insidansını azaltır. Klinik pratikte şizofreninin pozitif semptomlarının yanı sıra negatif semptomlar ve kognitif defisitler üzerinde de kısmi sağaltıcı etki gösterirler. Metabolik sendrom, kilo alımı ve insülin direnci gibi somatik yan etkileri ise bu moleküllerin farmakokinetik yönetiminde majör klinik belirteçler arasındadır.
Etimoloji
Fransızca 'atypique' (tipik olmayan, sıra dışı) ve Yunanca 'anti-' (karşı) + 'psyche' (ruh, zihin) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Tipik (Birinci Nesil) Antipsikotikler ile sıklıkla karıştırılır; tipik ajanlar öncelikli olarak yüksek oranda dopamin D2 reseptör blokajı yaparken yüksek motor yan etki riski taşır, atipik ajanlar ise serotonin-dopamin blokaj dengesi sayesinde daha geniş bir reseptör profiline ve düşük motor yan etki skalasına sahiptir.