Azaltılmış Ehliyet
Diminished Capacity
Tanım
Sanığın, işlediği suçun gerektirdiği kasıt ve niyet (mens rea) oluşturma yeteneğinin zihinsel bir bozukluk ya da intoksikasyon nedeniyle sınırlandığını savunan hukuki ve psikolojik savunma mekanizması.
Örnek Vaka / Uygulama
Şiddetli bir travmatik beyin hasarı geçmişi olan bir bireyin, aniden gelişen dürtü kontrol kaybı ve bilişsel yetersizlikler neticesinde planlı bir suç (first-degree murder) işleyemeyecek kadar zihinsel kapasite kısıtlılığına sahip olduğunun adli psikiyatri raporuyla mahkemeye sunulması.
Derin Analiz
Adli psikoloji ve ceza hukuku kesişiminde yer alan bu kavram, bireyin bilişsel ve iradi işlevselliğindeki bozulmaların cezai sorumluluk üzerindeki etkisini inceler. Tam bir akıl hastalığı (insanity) eşiğine ulaşmayan ancak frontal lob işlev bozuklukları, ağır duygudurum epizotları veya madde etkisiyle mantıksal muhakeme kapasitesini düşüren durumları kapsar. Bilişsel bilimler perspektifinden bakıldığında, yürütücü işlevlerin (executive functions) ve durum değerlendirme mekanizmalarının anlık veya kronik olarak hasar görmesiyle karakterizedir.
Etimoloji
Latince 'dimminutus' (küçültülmüş, azaltılmış) ve 'capacitas' (kapasite, yeterlilik, ehliyet) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Akıl hastalığı savunması (Insanity defense / M'Naghten kuralı) ile sıklıkla karıştırılır. Akıl hastalığı, suç anında gerçekliği tam anlamıyla değerlendirememe durumunu kapsarken, azaltılmış ehliyet suçun niteliğini değiştirecek düzeyde bir 'kasıt oluşturamama' durumunu ifade eder.