Bağlamsızlaştırma
Decontextualization
Tanım
Bir unsurun normal veya beklendik bağlamından, fiziksel ya da zihinsel çerçevesinden soyutlanması süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Şiddetli bir trafik kazası geçiren bir bireyin, kazaya dair görsel detayları hatırlarken o an hissettiği ölüm korkusunu ve mekânsal bağlamı tamamen unutmuş gibi, sanki dışarıdan bir belgesel izliyormuş gibi olayı anlatması bağlamsızlaştırmanın klinik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Bağlamsızlaştırma, bilişsel ve algısal süreçlerde bilginin üretildiği veya deneyimlendiği orijinal çerçeveden koparılması mekanizmasını ifade eder. Bilişsel psikolojide bu süreç bilinçli bir sanatsal soyutlama veya analitik bir inceleme olarak tezahür edebileceği gibi, travmatoloji ve klinik psikolojide istemsiz bir dissosiyatif savunma mekanizması olarak da ortaya çıkabilir. Travmatik yaşantılarda bellek izinin kodlandığı mekânsal ve zamansal bağlamdan kopması, anının gerçekdışı veya parçalanmış (fragmented) bir nitelik kazanmasına yol açar. Algı çalışmalarında ise örtük uyarıcı özelliklerin belirginleştirilip test edilebilir kılınmasında kritik bir işleve sahiptir.
Etimoloji
Latince 'de-' (uzaklaşma, yok etme) öneki ile 'contextus' (dokuma, bağlam, bağlantı) sözcüğünden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Genelleme (Generalization) ile karıştırılabilir; ancak genelleme öğrenilen bir tepkinin benzer bağlamlara uyarlanmasıyken, bağlamsızlaştırma mevcut bir öğenin tamamen çerçevesinden koparılmasıdır.