Beş Sayı Özeti
Five-number Summary
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Bilişsel psikoloji laboratuvarında yürütülen bir dikkat testinde 10 katılımcının milisaniye cinsinden reaksiyon süreleri toplandı: [450, 480, 510, 530, 560, 590, 620, 650, 710, 980]. Bu veri setinin beş sayı özeti sırasıyla minimum (450), alt çeyrekek (510), medyan (575), üst çeyrekek (650) ve maksimum (980) olarak hesaplanır. 980 milisaniyelik uç değer, ortalamayı yukarı çekerken beş sayı özeindeki medyan ve çeyrekekler bu anomalinin etkisini izole ederek verinin gerçek merkezini korur.
Derin Analiz
Keşifsel veri analizi süreçlerinde parametrik olmayan istatistiksel yaklaşımın temel taşlarından biridir. Verinin simetrisini, çarpıklığını ve olası uç değerlerini (outliers) varsayımlara dayalı olmaksızın görselleştirmeye olanak tanır. Ortalamanın aksine aşırı değerlerden (outliers) doğrudan etkilenmeyen medyan ve çeyrekekler arası aralık (IQR) mantığıyla çalıştığı için klinik psikoloji veya bilişsel bilimler araştırmalarındaki çarpık dağılımlı reaksiyon süresi veya ölçek skorlarının incelenmesinde kritik bir veri indirgeme aracıdır. Doğrudan bir kutu grafiğinin (box-and-whisker plot) matematiksel omurgasını oluşturur.
Etimoloji
İngilizce 'five' (beş) + 'number' (sayı) + 'summary' (özet) kelimelerinin birleşiminden oluşan, John Tukey'in keşifsel veri analizi (exploratory data analysis) metodolojisinde literatüre kazandırdığı analitik bir terimdir.
Karıştırmayın
Ortalama ve standart sapma ikilisiyle sıklıkla karıştırılır; ancak ortalama ve standart sapma parametrik veriler ve normal dağılım için uygundur, beş sayı özeti ise dağılım varsayımı gözetmeksizin non-parametrik bir özet sunar.