Bilişsel Eksiklik
Cognitive Deficit
Tanım
Bireyin kronolojik yaşı ve aldığı örgün eğitim düzeyi göz önüne alındığında beklenenin oldukça altında kalan, standardize edilmiş testlerle ölçülebilen zihinsel ve entelektüel performans düşüklüğüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
45 yaşındaki bir yazılım mühendisinin, geçirdiği hafif iskemik inme sonrasında rutin işlerinde kodlama mantığını kurmada zorlanması, daha önce dakikalar içinde çözdüğü mantıksal problemleri çözememesi ve WAIS-IV gibi bireysel zeka testlerinde işleyen bellek ile işlemleme hızı alt testlerinde yaş ve eğitim normlarının 2 standart sapma altında puan alması bilişsel eksiklik tablosuna örnektir.
Derin Analiz
Bilişsel eksiklik, beyin işlevlerinin bellek, yürütücü işlevler, dikkatsizlik, bilgi işleme hızı veya görsel-uzaysal yetiler gibi alt bileşenlerinde meydana gelen işlevsel bozulmaları ifade eder. Nörobiyolojik temelleri arasında nörodejeneratif süreçler, gelişimsel bozukluklar, travmatik beyin yaralanmaları veya kronik psikiyatrik tablolardaki nörolojik yavaşlamalar yer alır. Klinik değerlendirmede, bireyin premorbid (hastalık veya travma öncesi) zeka düzeyi ile mevcut performansı arasındaki makas dikkate alınarak nöropsikolojik bataryalar aracılığıyla tespit edilir. DSM-5 kriterlerinde nörokognitif bozukluklar üst başlığı altında ele alınan bu durum, günlük yaşam aktivitelerini bağımsız olarak sürdürme kapasitesini doğrudan etkiler.
Etimoloji
Latince 'cognitio' (bilme, tanıma, idrak etme) fiil kökünden türetilen 'cognitivus' ile Latince 'deficere' (eksik olmak, yetersiz kalmak, geride kalmak) fiilinden türetilen 'deficit' kelimelerinin birleşimiyle oluşmuştur.
Karıştırmayın
Demans (bunama) ile sıklıkla karıştırılır; demans ilerleyici ve küresel bir bilişsel yıkım tablosu iken, bilişsel eksiklik daha spesifik bir alanda görülebilir veya stabil kalabilir. Ayrıca akut konfüzyon (deliryum) ile arasındaki temel fark, bilişsel eksikliğin daha kalıcı ve yapısal bir performans düşüklüğü yansıtmasıdır.