Birincil Başa Çıkma
Primary Coping
Tanım
Bireyin dışsal koşulları, çevresel olayları ve diğer insanların davranışlarını kendi istek ve arzularına uyarlamak amacıyla aktif olarak değiştirmeye çalıştığı stres yönetimi stratejisidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yoğun bir iş yerinde sürekli artan iş yükü ve haksız eleştirilere maruz kalan bir yöneticinin, durumu kabullenmek yerine insan kaynaklarıyla resmi görüşme talep etmesi, iş süreçlerinin yeniden yapılandırılması için ekip arkadaşlarıyla toplantı organize etmesi ve yöneticisiyle yapıcı bir sınır koyma diyaloğu kurması birincil başa çıkma stratejisidir.
Derin Analiz
Fred M. Rothbaum, John R. Weisz ve Samuel S. Snyder tarafından 1982 yılında kavramsallaştırılan birincil başa çıkma (veya birincil kontrol odaklı başa çıkma), yaklaşım yönelimli (approach-oriented) bir adaptasyon mekanizmasıdır. Bilişsel ve davranışsal düzeyde pasif kabullenmeden ayrılır; bunun yerine çevresel manipülasyon, sosyal destek arayışı, duygusal dışavurum ve öz-dügülasyon süreçlerini devreye sokar. Nörobiyolojik olarak, prefrontal korteksin yürütücü işlevleri ile limbik sistem arasındaki dinamik etkileşime dayanır; bireye çevresi üzerinde faillik (agency) hissi kazandırarak stresörlerin akut fizyolojik yükünü (allostatik yük) azaltır.
Etimoloji
İngilizce 'primary' (Latince 'primarius': birinci, öncelikli) ve 'coping' (Orta İngilizce 'copen': vurmak, başa çıkmak, üstesinden gelmek) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
İkincil başa çıkma (secondary coping) ile sıklıkla karıştırılır. İkincil başa çıkmada birey dış dünyayı değiştirmek yerine kendi içsel durumunu, hedeflerini veya duruma dair bilişsel değerlendirmelerini değiştirerek uyum sağlar; birincil başa çıkmada ise doğrudan çevresel kontrol hedeflenir.
Keşfetmeye Devam Edin
İkincil Başa Çıkma
İkincil Başa Çıkma
Secondary Coping
Bireyin doğrudan değiştiremediği stresörlere uyum sağlamak amacıyla kendi içsel süreçlerini, beklentilerini ve bilişsel çerçevesini yeniden yapılandırmasını içeren iç odaklı başa çıkma stratejisi.
İncele
Stres Yönetimi
Stres Yönetimi
Stress Management
Bireylerin stres verici durumlarla başa çıkabilmesi ve stres durumunu düzenleyebilmesi amacıyla gevşeme eğitimi, nefes teknikleri ve bilişsel stratejiler gibi yöntemleri sistematik olarak kullanmasıdır.
İncele
Problem Odaklı Başa Çıkma
Problem Odaklı Başa Çıkma
Problem-focused Coping
Bireyin stres kaynağıyla doğrudan yüzleşerek onu azaltmaya veya ortadan kaldırmaya çalıştığı, araçsal eylemlere dayalı bir stres yönetimi stratejisidir.
İncele