Çoklu Başlangıç Çizgisi Deseni
Multiple Baseline Design
Tanım
İki veya daha fazla hedef davranış, birey ya da ortama müdahalenin zaman içinde kademeli ve sırayla uygulandığı, geleneksel deneme-kontrol grubu tasarımlarına alternatif tek denekli bir deneysel araştırma yaklaşımıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Gelişimsel yetersizliği olan bir çocukta hem öz bakım becerilerini artırmak hem de agresif davranışları azaltmak amacıyla yürütülen bir klinik çalışmada; öncelikle çocuğun el yıkama, diş fırçalama ve öfke patlamaları davranışları eş zamanlı olarak gözlemlenip kararlı başlangıç çizgileri kaydedilir. Araştırmacı ilk olarak sadece el yıkama becerisi için pekiştireç tabanlı bir müdahale başlatır. Bu esnada diş fırçalama ve öfke patlamaları kendi başlangıç çizgilerinde seyretmeye devam eder. El yıkamada başarı sağlandıktan sonra sıra diş fırçalamaya gelir. Bu sıralı uygulama sayesinde, iyileşmenin yalnızca müdahale edilen davranışta görülmesi tedavi etkinliğinin ampirik kanıtı olur.
Derin Analiz
Uygulamalı davranış analizi ve klinik psikolojide sıkça tercih edilen çoklu başlangıç çizgisi deseni, özellikle tedavinin geri çekilmesinin etik dışı veya pratik olarak imkansız olduğu durumlarda (örneğin kendine zarar verme davranışları veya kalıcı beceri kazanımları) nedensellik bağını kurmak için tasarlanmıştır. Süreç, tüm hedef serilerde kararlı bir başlangıç çizgisi (baseline) elde edilmesiyle başlar. Ardından müdahale sırayla her bir birime uygulanır. Müdahale uygulanan davranışta değişim gözlenirken, henüz müdahale edilmemiş olan diğer başlangıç çizgilerinin sabit kalması, değişimin dışsal faktörlerden değil, doğrudan manipülasyondan kaynaklandığını kanıtlar. Bu kademeli sunum (staggered introduction), içsel geçerliliği artıran güçlü bir metodolojik kontrol sağlar.
Etimoloji
İngilizce 'multiple' [çoklu] + 'baseline' [başlangıç çizgisi, taban çizgisi] + 'design' [desen, tasarım] kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Geri çekilme deseni (ABAB tasarımı) ile sıklıkla karıştırılır; ancak ABAB deseninde başarılı müdahale sonlandırılıp başlangıç çizgisine dönülürken, çoklu başlangıç çizgisinde müdahale geri alınmaz, aksine zaman içinde farklı davranış veya ortamlara kademeli olarak genişletilir.