Crespi Etkisi
Crespi Effect
Tanım
Pekiştireç miktarındaki ani değişimlerin, davranışsal performans düzeyinde pekiştirecin mutlak değeriyle açıklanamayacak kadar büyük veya küçük bir tepki değişimine yol açması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Günlük mesai hayatında sürekli asgari ücret düzeyinde prim alan bir çalışana aniden çok yüksek bir performans primi verilmesi durumunda, çalışanın sergilediği motivasyon ve iş üretimi, ilk günden beri o yüksek maaşı alan bir çalışanın üretiminden geçici olarak çok daha yüksek seyreder.
Derin Analiz
Deneysel psikoloji ve öğrenme kuramları bağlamında Crespi etkisi, beklenti ve motivasyonun pekiştireç tarihindeki ani değişimlere nasıl tepki verdiğini inceler. Leo P. Crespi'nin sıçanlarla yaptığı klasik labirent deneylerinde, küçük ödülden büyük ödüle geçen deneklerin, sürekli büyük ödül alan kontrol grubundan daha yüksek bir performans (hız) sergilediği görülmüştür ('pozitif contrast'). Benzer şekilde, büyük ödülden küçük ödüle geçişte ise performans tabana vurar ('negatif contrast'). Bu olgu, davranışın sadece mevcut pekiştirecin büyüklüğüne değil, geçmişteki pekiştireç deneyimlerine ve bu deneyimlerin yarattığı beklenti sapmalarına bağlı olduğunu gösterir.
Etimoloji
Amerikalı psikolog Leo P. Crespi'nin soyadından (1942) türetilmiş eponimik bir terimdir.
Karıştırmayın
Davranışsal kontrast (behavioral contrast) ile sıklıkla karıştırılır; davranışsal kontrast genellikle iki veya daha fazla uyaran koşulundaki eşzamanlı veya ardışık değişiklikleri kapsarken, Crespi etkisi doğrudan pekiştireç miktarındaki ani niceliksel kaymaların performans üzerindeki kontrast etkisine odaklanır.