Delis-kaplan Yönetici İşlevler Sistemi
Delis–kaplan Executive Function System (D–KEFS)
Tanım
Çocuklarda ve yetişkinlerde planlama, problem çözme ve soyut düşünme gibi üst düzey bilişsel süreçleri değerlendiren dokuz testten oluşan kapsamlı bir nöropsikolojik batarya.
Örnek Vaka / Uygulama
45 yaşındaki bir danışanın geçirdiği travmatik beyin hasarı sonrasında günlük işlerini organize edememe ve yeni durumlara uyum sağlayamama şikayetleriyle kliniğe başvurduğu varsayılsın. D-KEFS Bataryası'ndan 'Sorting Test' (Sınıflandırma Testi) uygulandığında, danışanın kartları kategorize ederken katı bir örüntüye takılıp kaldığı (perseverasyon) ve kural değişimlerine bilişsel esneklik gösteremediği saptanır. Bu bulgu, dorsal prefrontal devrelerdeki yürütücü işlev bozukluğuna işaret eder.
Derin Analiz
D-KEFS, prefrontal korteksin işlevsel kapasitesini ve yürütücü kontrol mekanizmalarını incelemek amacıyla 2001 yılında geliştirilmiştir. Geleneksel nöropsikolojik testlerin (örneğin Trail Making Test veya sözel akıcılık testleri) modifiye edilmiş versiyonlarını ve özgün yeni ölçümleri bünyesinde barındırır. Sadece sonuca odaklanan geleneksel yaklaşımların aksine, hastanın hata örüntülerini ve strateji geliştirme süreçlerini inceleyen 'süreç yaklaşımını' (process approach) benimser. Bu sayede, bilişsel esneklik, inhibitör kontrol, kavram oluşturma ve çalışma belleği gibi alt bileşenlerin beyin hasarı veya psikopatoloji bağlamındaki spesifik bozulmaları hassasiyetle haritalandırılabilir.
Etimoloji
Özel isim kökenlidir; Amerikan nöropsikologlar Dean C. Delis, Edith Kaplan ve Joel H. Kramer'in soyadlarından türetilmiştir. 'Executive' kelimesi Latince 'exsequi' (yerine getirmek, yürütmek) fiiline dayanır.
Karıştırmayın
Keşfetmeye Devam Edin
Prefrontal Korteks
Prefrontal Korteks
Prefrontal Cortex
Serebral korteksin en ön kısmında yer alan ve dikkat, planlama, çalışma belleği ile yönetici işlevlerin yürütülmesinden sorumlu gelişmiş assosiasyon alanıdır.
İncele
Bilişsel Esneklik
Bilişsel Esneklik
Cognitive Flexibility / Cognitive Plasticity
🔹 1. (cognitive flexibility): Bireyin değişen çevresel koşullara, beklenmeyen durumlara ve yeni kural setlerine uyum sağlayabilmek amacıyla düşünce içeriklerini ve davranışsal tepkilerini akışkan bir şekilde değiştirebilme kapasitesidir. 🔹 2. (cognitive plasticity): Öğrenme ve hafıza gibi zihinsel süreçlerin, deneyim ve pratikler yoluyla değişme ve gelişme kapasitesi.
İncele