Delis-kaplan Yönetici İşlevler Sistemi
D–KEFS
Tanım
Frontal lob işlevlerini ve üst düzey bilişsel süreçleri, özellikle esneklik, planlama ve inhibisyon becerilerini değerlendiren kapsamlı bir nöropsikolojik test bataryası.
Örnek Vaka / Uygulama
42 yaşında bir erkek hasta, iş yerinde son dönemde projeleri organize edememe, ani kararlar verme ve değişen önceliklere adapte olamama şikayetleriyle kliniğe başvurur. Nöropsikolojik değerlendirmede uygulanan D-KEFS Kule Testi sonucunda hastanın planlama ve ileriye dönük düşünme becerilerinde belirgin düşüş saptanırken, İz Sürme Testi'nin kategori değiştirme alt testinde ise kognitif esneklik eksikliği ve perseverasyon (aynı hatayı yineleme) eğilimi açıkça görülür.
Derin Analiz
D-KEFS, insan beyninin prefrontal korteksi tarafından yönetilen üst düzey bilişsel kontrol mekanizmalarını incelemek amacıyla tasarlanmıştır. Geleneksel nöropsikolojik testlerin aksine, sadece nihai başarıyı değil, aynı zamanda hatanın niteliğini ve bireyin problem çözme stratejilerini de analiz etmeye olanak tanır. Batarya; sözel ve mekânsal akıcılık, kategori değiştirme, renk-kelime (Stroop) etkileşimi, iz sürme ve kule kurma gibi alt testlerden oluşur. Bu testler sayesinde, travmatik beyin hasarı, nörodejeneratif süreçler (örneğin frontotemporal demans), dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ve şizofreni gibi klinik tablolarda görülen yürütücü işlev bozuklukları hassasiyetle saptanır.
Etimoloji
İngilizce 'Delis-Kaplan Executive Function System' ifadesinin akronimi olup, testin geliştiricileri Dean C. Delis ve Edith Kaplan'ın soyadlarından ve nöropsikolojide 'executive function' (yönetici işlev) kavramından türetilmiştir.
Karıştırmayın
Genel zeka testleri (örneğin WAIS) ile sıklıkla karıştırılır; ancak zeka testleri kristalize ve akışkan genel kapasiteyi ölçerken, D-KEFS spesifik olarak frontal lobun orkestra şefliği yaptığı yürütücü kontrol süreçlerine odaklanır.