Dipsomani
Dipsomania
Tanım
Ani ve karşı konulamaz dürtülerle ortaya çıkan, özellikle epizodik tıkın tarzı alkol kullanımıyla karakterize, günümüzde tarihsel nitelik kazanmış klinik bir terim.
Örnek Vaka / Uygulama
Uzun süredir tamamen alkolsüz bir yaşam sürdüren ve sosyal hayatında son derece titiz olan bir bireyin, hiçbir tetikleyici görünür neden yokken birkaç gün boyunca eve kapanıp ağır alkol tüketmesi ve sonrasında yaşadığı amnezi ve yoğun pişmanlık epizodları, tarihsel dipsomani tablosuna klasik bir örnektir.
Derin Analiz
Dipsomani, 19. yüzyıl psikiyatri literatüründe, modern alkol kullanım bozukluklarından (alcohol use disorder) ayrılan bir dürtü kontrol bozukluğu olarak ele alınmıştır. Süreğen bir alkolizm tablosundan ziyade, kişinin normal yaşamına devam ederken yaşadığı dönemsel, paroksismal (nöbet benzeri) alkol alma çılgınlıklarını ifade eder. Günümüzde DSM-5 sınıflandırmasında müstakil bir tanı olarak yer almamakta; daha çok ağır seyirli alkol kullanım bozuklukları veya altta yatan bipolar spektrum bozuklukları, anksiyete ve dürtü kontrol patolojileri altında bir görünüm olarak değerlendirilmektedir. Nörobiyolojik olarak, ön beyin kortikal yapıların limbik sistem üzerindeki inhibitör kontrolünün ani ve dönemsel olarak çökmesiyle tetiklendiği varsayılmaktadır.
Etimoloji
Antik Yunanca 'dipsa' (ψα - susuzluk) ve 'mania' (μανία - delilik, çılgınlık) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Kelime kökeni itibarıyla 'aşırı susuzluk deliliği' anlamına gelir.
Karıştırmayın
Kronik alkolizm (fiziksel bağımlılık ve sürekli kullanım gerektirir) ile dipsomani (dönemsel, dürtüsel ataklar) sıklıkla karıştırılır. Ayrıca kleptomani ve piromani gibi diğer dürtü kontrol bozukluklarıyla mekanistik benzerlik gösterir.