Durumsal Belirleyici
Situational Determinant
Tanım
Bir organizmanın tepkisinden önce ve sonra var olan, davranışın ortaya çıkışını ve seyrini etkileyen çevresel koşuldur.
Örnek Vaka / Uygulama
Sosyal fobi tanısı alan bir bireyin, boş bir odada sunum yaparken neredeyse hiç kaygı belirtisi göstermezken (durumsal belirleyici: izleyici yokluğu), aynı sunumu yüz kişilik bir kurul önünde yaparken yoğun panik atak geçirmesi (durumsal belirleyici: kalabalık ve otorite figürleri) durumun davranışı tetikleyici gücünü açıklar.
Derin Analiz
Davranışçı ve bilişsel-davranışçı yaklaşımda, davranışın sadece içsel dinamiklerle değil, dışsal ve anlık çevresel etkenlerle şekillendiğini savunan temel bir yapı taşıdır. Klasik ve edimsel koşullanma paradigmalarında 'uyarıcı kontrolü' ve 'bağlamsal ipuçları' kavramlarıyla doğrudan ilişkilidir. Davranış analizinde kullanılan SORC modelinin (Uyarıcı, Organizma, Tepki, Sonuç) ilk basamağını oluşturur. Bireyin bilişsel ve fizyolojik yapısı (organizma değişkenleri) sabit kalsa bile, çevresel durumsal belirleyicilerdeki minör değişikliklerin bile (örneğin fiziksel mekan, sosyal kalabalık veya zamansal baskı) doğrudan gözlenebilir davranışı radikal biçimde modifiye edebileceği ampirik olarak gösterilmiştir.
Etimoloji
Latince 'situatus' (yerleştirilmiş, konumlandırılmış) ve 'determinare' (sınırlandırmak, belirlemek) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; davranışsal analizde çevresel bağlamın rolünü ifade eder.
Karıştırmayın
Kişilik özelliği (dispositional trait) ile sıkça karıştırılır; kişilik özellikleri zamana ve mekana göre istikrarlı içsel eğilimlerken, durumsal belirleyiciler tamamen anlık ve çevreseldir.
Keşfetmeye Devam Edin
Uyarıcı Kontrolü
Uyarıcı Kontrolü
Stimulus Control
Bir organizmanın davranışının, belirli uyarıcı koşulların varlığı ya da yokluğu tarafından şekillendirilmesi ve yönlendirilmesi olgusudur.
İncele
Çevresel Psikoloji
Çevresel Psikoloji
Environmental Psychology
Fiziksel çevrenin insan davranışı, bilişi ve refahı üzerindeki etkilerini inceleyen çok disiplinli psikoloji alt dalıdır.
İncele