Dysexecutive Sendrom
DES
Tanım
Prefrontal korteks hasarı veya işlev bozukluğuna bağlı olarak ortaya çıkan; planlama, dikkat, dürtü kontrolü ve soyut düşünme becerilerindeki yıkımla karakterize nöropsikolojik sendrom.
Örnek Vaka / Uygulama
Trafik kazası sonrası ventromedial prefrontal korteks hasarı alan 42 yaşındaki bir mühendis, iş toplantılarına artık sürekli geç kalmakta, toplantı esnasında konudan kopup zamansız ve uygunsuz şakalar yapmakta, yöneticisinin uyarılarını tamamen göz ardı etmektedir. Evinde ise basit bir yemek tarifini sırasına göre uygulayamamakta, malzemeleri hazırlamadan ocağı yakmakta ve yaptığı hatayı kendiliğinden fark edememektedir.
Derin Analiz
Dysexecutive Sendrom (DES), adını beynin yürütücü işlevlerini (executive functions) yöneten frontostriatal devrelerin ve prefrontal korteksin (özellikle dorsolateral, ventromedial ve orbitofrontal alanlar) disfonksiyonundan alır. Bu sendrom, klasik IQ testlerinde yüksek skorlar elde etmesine rağmen günlük hayatta işlevselliğini tamamen yitiren bireylerde gözlemlenir. Birey, bilgiyi işleyebilir ancak bilgiyi eyleme dönüştürme, hedef belirleme, hata farkındalığı ve kural değiştirme (set-shifting) gibi üst düzey bilişsel kontrol mekanizmalarında ciddi açıklar sergiler. Wisconsin Kart Eşleme Testi (WCST) gibi yürütücü işlev testlerinde perseverasyon (aynı hatayı ısrarla tekrarlama) tipik bir bulgudur.
Etimoloji
İngilizce 'dysexecutive' öneki (dys [bozuk, kusurlu] + executive [yürütücü, idare edici]) ve Yunanca 'syndromromē' [bir araya gelme, belirtiler kümesi] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Amnezi (hafıza kaybı ile karıştırılır; DES'te sorun bilgiyi hatırlamak değil, bilgiyi stratejik olarak kullanmaktır) ve ADHD (gelişimsel bir bozukluktur, DES ise genellikle edinilmiş nörolojik hasar veya dejenerasyon sonucu oluşur).