İnhalan İstismarı
İnhalant Abuse
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
17 yaşındaki bir erkeğin, okul başarısızlığı ve ani davranış değişiklikleri şikayetiyle kliniğe getirilmesi; odasında sürekli olarak yapıştırıcı tüpleri ve boya spreyleri bulunması, bu maddeleri 'kafa bulmak' amacıyla günde birkaç kez torba içine alarak soluduğunun, ailesi ve arkadaş çevresiyle ilişkilerinin bu yüzden bozulduğunun tespit edilmesi.
Derin Analiz
İnhalan istismarı, genellikle erişimi kolay, yasal ve ucuz uçucu kimyasalların (solventler, aerosoller, gazlar ve nitritler) bilinçli olarak solunması suretiyle merkezi sinir sisteminin hızlı bir şekilde depresyona uğratılması veya uyarılması sürecidir. DSM-IV-TR döneminde bağımlılıktan ayrı bir tanı kategorisi olarak ele alınırken, DSM-5 ve DSM-5-TR ile birlikte daha kapsamlı bir spektrum olan 'Madde Kullanım Bozukluğu' (Substance Use Disorder) çatısı altında birleştirilmiştir. Solunan kimyasallar lipit zengin dokulara (beyin ve sinir sistemi dahil) yüksek afinite gösterdiğinden, nöronal membran akışkanlığını bozarak GABAerjik ve NMDA reseptör sistemleri üzerinden akut nörotoksik etki üretir. Kronik maruziyet, miyelin kılıf hasarına ve kalıcı serebellar atrofiye zemin hazırlayabilir.
Etimoloji
Latince 'inhalare' (içine çekmek, solumak; 'in-' [içine] + 'halare' [nefes almak]) ve Latincede 'abusus' (kötü kullanma, aşırı veya yanlış amaçlı kullanım) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
İnhalan bağımlılığı (inhalant dependence) ile karıştırılır; bağımlılık, tolerans ve yoksunluk bulgularını ve kompulsif yönelimi kapsarken, istisnai olarak istismar daha çok olumsuz sonuçlara rağmen kullanımın sürdürülmesidir. Ayrıca uçucu maddelerin kazara mesleki maruziyetle solunması da bu tanıdan klinik olarak ayrılır.