İşlevsel İletişim Eğitimi
Functional Communication Training
Tanım
Otizm spektrum bozukluğu veya zihinsel gelişim bozukluğu olan bireylerin sergilediği yıkıcı, agresif ya da kendine zarar verici davranışların ardındaki işlevi belirleyerek, bu davranışları aynı ihtiyacı karşılayan adaptif iletişim becerileriyle değiştirmeyi amaçlayan bir davranış terapisi tekniğidir.
Örnek Vaka / Uygulama
8 yaşında otizm teşhisi alan bir çocuk, istekleri yerine getirilmediğinde veya duyusal aşırı yüklenme yaşadığında etrafa vurma ve kendine zarar verme davranışı sergilemektedir. Yapılan işlevsel analizde, bu davranışın genellikle 'istenmeyen bir durumdan kaçma' veya 'nesne talep etme' işlevine hizmet ettiği görülmüştür. Terapist, çocuğa vurmak yerine kullanabileceği bir 'yardım iste' görsel kartı veya 'mola' kartı verir. Çocuk ne zaman bu kartı kullansa, talebi anında karşılanır ve agresif davranışlar sönmeye terk edilir.
Derin Analiz
Uygulamalı Davranış Analizi (ABA) ilkelerine dayanan İşlevsel İletişim Eğitimi (İİE), problem davranışların temelde birer iletişim biçimi olduğu varsayımına dayanır. Edimsel koşullanma çerçevesinde, her davranış çevresel bir pekiştireç elde etmek (kaçma, talep etme, dikkat çekme veya duyusal uyarılanım) amacıyla gerçekleştirilir. Süreç, öncelikle işlevsel davranış değerlendirmesi (FBA) ile başlar; burada sorunlu davranışın hangi tetikleyici ile ortaya çıktığı ve hangi pekiştirici ile sürdürüldüğü saptanır. Ardından, bireye aynı pekiştiriciyi çok daha düşük maliyetle ve sosyal olarak kabul edilebilir bir yolla (örneğin işaret dili, resim değiş tokuş sistemleri veya sözlü ifadeler yoluyla) elde etmesi öğretilir. Söndürme (extinction) prosedürleriyle eski yıkıcı davranış pekiştirilmezken, yeni kazanılan iletişim davranışı tutarlı bir şekilde ödüllendirilerek pekiştireç tarifesi optimize edilir.
Etimoloji
Latince 'functio' [yerine getirme, icra etme] + Latince 'communicare' [paylaşmak, haber vermek] + İngilizce 'training' [eğitim, antrenman] sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Ayırıcı pekiştirme (differential reinforcement) ile sıklıkla karıştırılır; ayırıcı pekiştirme daha geniş bir şemsiye terim olup, İİE bu şemsiye altında doğrudan iletişimsel alternatiflerin öğretilmesine odaklanan özel bir müdahale protokolüdür.
Keşfetmeye Devam Edin
Uygulamalı Davranış Analizi
ABA
Öğrenme ilkelerini sistematik olarak uygulayarak sosyal açıdan anlamlı davranışları değiştirmeyi ve bu değişimin çevresel belirleyicilerini belgelendirmeyi amaçlayan bilimsel disiplindir.
İncele
İşlevsel Davranış Değerlendirmesi
Functional Behavioral Assessment (FBA)
Uygulamalı davranış analizinde, uyumsuz ya da problemli bir davranışın ortaya çıkmasına neden olan çevresel koşulları, tetikleyicileri ve sonuçları ampirik olarak inceleyerek davranışın hizmet ettiği işlevi belirleme yaklaşımı.
İncele