Kaçındıran Uyarıcı
Aversive Stimulus
Tanım
Organizmanın kaçınma veya kaçış davranışını tetikleyen, doğası gereği nahoş veya cezalandırıcı her türlü uyarıcı ya da olay.
Örnek Vaka / Uygulama
Şiddetli bir köpek havlamasıyla (kaçındıran uyarıcı) karşılaşan bir bireyin, sokak hayvanlarıyla karşılaşmamak için her gün iş rotasını tamamen değiştirmesi (kaçınma davranışı) ve bu sayede anksiyetesini geçici olarak düşürmesi (negatif pekiştirme).
Derin Analiz
Deneysel psikoloji ve davranışçı paradigma bağlamında kaçındıran uyarıcılar, operant koşullama süreçlerinde negatif pekiştirme ve ceza mekanizmalarının temel belirleyicisidir. Bu uyarıcılar, amigdala öncülüğündeki derin limbik devrelerde hızlı bir tehdit değerlendirmesi başlatarak hipotalamus üzerinden sempatik sinir sistemini aktive eder. Organizma, bu uyarıcıyla karşılaştığında (veya karşılaşma beklentisi oluştuğunda) homeostatik dengesini korumak adına kaçış (uyarıcı ortadayken uzaklaşma) veya kaçınma (uyarıcı henüz gelmeden önlem alma) stratejilerini devreye sokar. Kliniğe yansıyan boyutuyla fobik kaçınma döngülerinin fenotipik motor çıktısını besleyen temel çevresel girdidir.
Etimoloji
Latince 'aversus' (arkasını dönmüş, uzaklaşmış, kaçınan) sözcüğünden türetilen 'aversive' sıfatı ile Latince 'stimulus' (dürtü, uyarıcı, batıcı çubuk) kelimesinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Cezalandırıcı (punisher) kavramıyla sıklıkla karıştırılır; cezalandırıcı bir davranışın frekansını azaltmaya çalışırken, kaçındıran uyarıcı daha geniş bir yelpazede kaçış veya kaçınma tepkisinin herhangi bir bileşeni olarak işlev görür.