Karakter Tipi
Character Type
Tanım
Psikanalitik kuramda, bireyin kullandığı baskın savunma mekanizmalarına ya da psikoseksüel gelişim evrelerindeki saplantılara bağlı olarak şekillenen kişilik sınıflandırması.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik görüşmede, sürekli olarak entelektüelleştirme ve bastırma mekanizmalarını kullanan, duygusal yakınlıktan kaçınıp olayları aşırı rasyonalize eden bir danışanın sergilediği tutum, obsesif karakter tipinin tipik bir dışavurumudur.
Derin Analiz
Klasik psikanalitik teoride karakter tipi kavramı, libidinal enerjinin belirli bir gelişim basamağında (oral, anal, falik vb.) takılı kalması (fixation) veya egonun içsel çatışmaları yönetmek için stereotipik savunma düzenekleri geliştirmesi temelinde incelenir. Wilhelm Reich ve Sigmund Freud gibi kuramscılar, bu yapıların bireyin karakter zırhını (character armor) oluşturduğunu ve kişilerarası ilişkilerden duygulanım düzenlemesine kadar geniş bir alanı biçimlendirdiğini öne sürmüştür. Örneğin, fobik karakter sürekli olarak kaçınma ve yer değiştirme mekanizmalarına başvururken, oral karakter daha bağımlı ve alıcı bir kendilik algısı sergiler. Bu sınıflandırmalar modern psikodinamik formülasyonda katı tiplerden ziyade spektral eğilimler olarak değerlendirilir.
Etimoloji
Yunanca 'kharaktēr' [kazınmış damga, mühür] sözcüğünden türetilmiş olup, kişilik yapısının ayırt edici ve kalıcı biçimsel özelliklerini ifade eder.
Karıştırmayın
Kişilik bozukluğu (personality disorder) ile sıklıkla karıştırılır; karakter tipi daha geniş bir psikanalitik yönelimi ve adaptif/savunmacı örüntüleri kapsarken, kişilik bozukluğu DSM-5 kriterlerine göre işlevsellikte belirgin düşüşe ve klinik düzeyde sıkıntıya yol açan katı ve uyumsuz davranış kalıplarını ifade eder.