Kataltonik Durum
Catatonic State
Tanım
Motor aktivitede belirgin azalma, hareketsizlik, çevreye karşı duyarsızlık veya aşırı, amaçsız motor ajitasyonla karakterize, nöropsikiyatrik bir sendromdur.
Örnek Vaka / Uygulama
Yirmi dört yaşındaki bir erkek hasta, acil servise saatlerce aynı koltukta, gözleri duvara dikilmiş, konuşmaksızın ve en ufak bir spontan hareket yapmaksızın getirilmiştir. Muayene sırasında hekim tarafından hastanın kolu yukarı kaldırıldığında, kol saatlerce bu rahatsız ve alışılmadık pozisyonda (balmumu esnekliği) kalmış, dışarıdan gelen ağrılı veya sözlü uyaranlara anlamlı bir motor ya da sözel yanıt alınamamıştır.
Derin Analiz
Kataltonik durum, motor işlevselliğin ve istemli hareket kontrolünün ciddi şekilde bozulduğu, sıklıkla şizofreni spektrum bozuklukları, bipolar bozukluk veya ciddi medikal durumlar (örneğin ensefalit) bağlamında ortaya çıkan karmaşık bir nöropsikiyatrik tablodur. DSM-5 kriterlerine göre; katalepsi, balmumu esnekliği (cerea flexibilitas), stupor, negativizm, mutizm ve maniyerizm gibi belirtilerden en az üçünün varlığıyla tanı alır. Nörobiyolojik temelleri incelendiğinde; prefrontal korteks ile bazal ganglionlar arasındaki fronto-striatal devrelerdeki işlev bozuklukları, özellikle dopaminerjik (D2 reseptör hipofonksiyonu) ve GABAerjik nörotransmisyon dengesizlikleri ön plana çıkmaktadır. Motor programlamanın üst düzey yürütücü kontrolünün kesintiye uğraması, hastanın dış dünyadan gelen uyaranları algılayıp uygun motor yanıt oluşturamamasına yol açar.
Etimoloji
Yunanca 'kata-' (aşağı, boyunca) + 'tonos' (gerginlik, tonus) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; kas tonusunda ve hareket akışında aşağı yönlü bir çözülmeyi veya donmayı ifade eder.
Karıştırmayın
Katatoni, sıklıkla sadece ağır bir depresif çökkünlük veya uyuşukluk (stupor) ile karıştırılır; ancak ayırt edici unsur, katatonide gözlenen postür koruma, negativizm ve istem dışı motor anomalilerdir.