Kaza Eğilimliliği
Accident Proneness
Tanım
Bireylerin iş kazaları veya trafik çarpışmaları gibi kazalara maruz kalma konusunda gösterdikleri kronik ve yapısal yatkınlık.
Örnek Vaka / Uygulama
Sürekli olarak iş yerinde hafif yaralanmalı makine kazaları geçiren bir çalışanın psikolojik değerlendirmesinde; yüksek dürtüsellik, düşük işitsel-görsel dikkat sürekliliği ve kronik iş stresi tespit edilmiş, bu durumun sabit bir kişilik kusurundan ziyade bilişsel talep ve dürtü kontrolü etkileşiminden kaynaklandığı anlaşılmıştır.
Derin Analiz
1920'li yıllardan bu yana tartışmalı bir psikolojik yapı olan kaza eğilimliliği, tek tip sabit bir 'kaza kişiliği' varsayımından uzaklaşarak çok faktörlü bir çerçevede incelenmektedir. Klinik ve bilişsel psikoloji perspektifinden bakıldığında; dürtüsellik, saldırganlık, heyecan ve macera arayışı gibi kişilik özelliklerinin yanı sıra bilişsel yük, stres ve anlık dikkat dalgalanmaları bu eğilimin başlıca yordayıcılarıdır. Nörobiyolojik düzeyde, ön beyin işlevleri, dürtü kontrol mekanizmaları ve risk değerlendirme devrelerindeki bireysel varyanslar, bireyin tehlikeli durumlarla karşılaşma olasılığını doğrudan etkiler.
Etimoloji
İngilizce 'accident' (Latince: *accidere* - meydana gelmek, düşmek) ve 'proneness' (Eski İngilizce *prun* kökünden türetilen eğilim, meyilli olma durumu) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Dikkatsizlik (anlık ve geçici bir durumdur; kaza eğilimliliği ise kronik ve çok bileşenli bir yatkınlığı ifade eder).