Kaza Yolu Modeli
Accident-path Model
Tanım
Bir kazanın öncüllerini ve nedenlerini kronolojik veya mantıksal bir sırayla göstererek gelecekteki önleme müdahalelerini belirlemeyi amaçlayan analitik çerçeve.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir nükleer santralde meydana gelen sızıntı olayında; ilk aşamada personelin kronik yorgunluğu (gizli koşul), ikinci aşamada uyarı panelindeki arızalı bir lamba (ekipman kusuru) ve son aşamada operatörün yanlış düğmeye basması (aktif hata) kaza yolu modeli ile kronolojik olarak sıralanarak gelecekteki güvenlik protokolleri yeniden yapılandırılır.
Derin Analiz
Kaza yolu modeli, endüstriyel psikoloji, ergonomi ve insan faktörleri mühendisliğinde, istenmeyen olayların ardışık halkalarını çözmek için kullanılan sistemik bir değerlendirme aracıdır. Bu model, kazaları yalıtılmış anlık hatalar olarak değil, çevresel, örgütsel ve bilişsel faktörlerin zaman içindeki doğrusal veya dallanan etkileşimlerinin kümülatif bir sonucu olarak ele alır. Kronolojik dizgeleştirme, insan hatasının gizli koşullar (latent conditions) ve aktiffailures (aktif başarısızlıklar) ile nasıl kesiştiğini haritalandırmayı sağlar. Amaç, hatayı cezalandırmak değil, sistemin zayıf halkalarını tespit ederek gelecekteki olası trajedileri engellemek için nokta atışı müdahale stratejileri geliştirmektir.
Etimoloji
Latince 'accidere' (meydana gelmek, düşmek) kökünden türetilen 'accident' (kaza) ile Eski İngilizce 'paþ' kökünden gelen 'path' (yol, güzergah) ve Fransızca 'modèle' (ölçek, örnek) sözcüklerinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Hata ağacı analizi (fault tree analysis) tümdengelimli bir olasılık hesabı yaparken, kaza yolu modeli daha çok kronolojik bir olay akışını ve ardışık nedenselliği resmeder.