Kontrol / Denetim
Control
Tanım
Olaylar, davranışlar veya durumlar üzerinde otorite, güç ya da etki kurma kapasitesi; deneysel araştırmalarda ise dışsal değişkenlerin sistematik olarak regüle edilmesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bilişsel davranışçı terapi sürecinde, panik bozukluk hastasının bedensel duyumları (kalp çarpıntısı vb.) üzerindeki 'kontrol' kaybı korkusu çalışılır. Terapist, hastaya bu duyumların ölümcül olmadığını göstererek içsel denetim algısını yeniden yapılandırır. Deneysel araştırmada ise, uyku yoksunluğunun dikkat üzerindeki etkisini inceleyen bir çalışmada, kafein tüketimi ve oda sıcaklığı gibi dışsal etkenlerin sabit tutulması birer kontrol prosedürüdür.
Derin Analiz
Davranış bilimlerinde ve deneysel metodolojide 'kontrol', hem bireysel bir motivasyon sistemini (birincil ve ikincil kontrol dinamikleri) hem de metodolojik bir zorunluluğu ifade eder. Klinik ve bilişsel düzeyde, bireyin çevresel belirsizliklerle başa çıkma ve öz-yeterlilik algısını sürdürme çabasının temelidir. Deneysel tasarım bağlamında ise, bağımlı değişken üzerindeki varyansın yalnızca bağımsız değişkenin manipülasyonuna atfedilebilmesi için dışsal (extraneous) ve karıştırıcı (confounding) değişkenlerin etkisiz hale getirilmesi sürecidir. İstatistiksel kontrol ise, ortak varyansın (kovaryans) matematiksel olarak arındırılmasıyla saf ilişkinin ortaya çıkarılmasını sağlar.
Etimoloji
Karıştırmayın
Keşfetmeye Devam Edin
Birincil Kontrol
Birincil Kontrol
Primary Control
Bireyin dış çevreyi doğrudan değiştirerek üzerinde kontrol hissi üretmeyi amaçlayan her türlü hedef odaklı davranışı.
İncele
İkincil Kontrol
İkincil Kontrol
Secondary Control
Bireyin dış çevreyi doğrudan değiştirmek yerine, çevresel koşullara uyum sağlamak amacıyla kendi içsel durumlarını, değerlerini ve hedeflerini dönüştürerek kontrol algısı üretme çabası.
İncele
İstatistiksel Kontrol
İstatistiksel Kontrol
Statistical Control
Deneysel tasarım aşamasında kontrol edilemeyen veya ortadan kaldırılamayan üçüncü değişkenlerin etkilerini matematiksel prosedürler aracılığıyla veri setinden arındırma işlemidir.
İncele
Öz Düzenleme
Öz Düzenleme
Self-regulation
Bireyin kendi davranışlarını öz-izleme, öz-değerlendirme ve öz-pekiştirme süreçleri aracılığıyla denetleme ve yönlendirme kapasitesi.
İncele