Kritik Olay Stres Debriefing'i
CISD
Tanım
Travmatik veya kritik olaylara maruz kalan bireylerde akut stres tepkilerini azaltmak ve psikopatoloji gelişimini önlemek amacıyla tasarlanmış, olay sonrasında uygulanan yapılandırılmış tek oturumluk bir müdahale protokolüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Şiddetli bir silahlı soygun olayı yaşayan banka çalışanlarına, olaydan sonraki 48 ila 72 saat içinde kriz müdahale ekipleri tarafından düzenlenen yapılandırılmış bir CISD oturumu uygulanır. Oturumda çalışanların olayı anımsamaları, duygularını paylaşmaları ve ortak stres tepkilerini (uykusuzluk, öfke, hipervijilans) normalleştirmeleri sağlanır.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve travmatoloji literatüründe CISD, Mitchell modeli olarak da bilinen 7 aşamalı yapılandırılmış bir grup sürecidir. Amacı, bireylerin bilişsel ve duygusal olarak travmatik olayı işlemesine, yaşadıkları tepkilerin normalleşmesine ve başa çıkma stratejilerini aktive etmelerine zemin hazırlamaktır. Ancak ampirik araştırmalar ve kontrollü çalışmalar, CISD'nin travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) semptomlarını önlemede her zaman etkili olmadığını, hatta bazı vakalarda doğal iyileşme sürecini kesintiye uğratarak ikincil travmatizasyona veya iyatrojenik etkilere yol açabileceğini göstermiştir. Bu nedenle güncel klinik kılavuzlar, rutin ve zorunlu tek seanslık debriefing uygulamalarından kaçınılmasını, bunun yerine bireyselleştirilmiş psikolojik ilk yardım (PFA) veya çok seanslı travma odaklı bilişsel davranışçı terapilerin tercih edilmesini önermektedir.
Etimoloji
İngilizce 'Critical Incident Stress Debriefing' ifadesinin kısaltmasıdır; 'critical' (Latince *criticus*, karar anı/kriz), 'incident' (Latince *incidere*, başına gelmek/meydana gelmek), 'stress' (Orta İngilizce *stresse*, baskı/zorlanma) ve Fransızca kökenli 'debriefing' (görev sonu raporu/hesap verme) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Psikolojik İlk Yardım (Psychological First Aid - PFA) ile sıklıkla karıştırılır; PFA zorlamaya dayalı olmayan, bireyin anlık ihtiyaçlarına odaklanan ve duygusal deşarjı zorunlu kılmayan bir yaklaşımken, CISD belirli aşamaları olan resmi ve yapılandırılmış bir grup debriefing protokolüdür.