Akut Stres Bozukluğu
Acute Stress Disorder (ASD)
Tanım
Travmatik bir olay sonrasında ani olarak ortaya çıkan, istemsiz anı kalıntıları, aşırı uyarılmışlık ve dissosiyatif belirtilerle karakterize olan ancak dört haftadan uzun sürmeyen ruhsal bozukluk.
Örnek Vaka / Uygulama
Şiddetli bir trafik kazası geçiren 28 yaşındaki bir mühendis, hastaneden taburcu olduktan sonraki ilk günlerde kazanın görüntülerini istemsizce sürekli zihninde yeniden yaşamakta, arabalara binmekten şiddetle kaçınmakta, geceleri irkilme tepkileri vermekte ve etrafındaki dünyayı bir rüya gibi, kendisine yabancılaşmış (derealizasyon) şekilde deneyimlemektedir. Üçüncü haftada başvurulan klinik değerlendirmede bu tablo Akut Stres Bozukluğu olarak kodlanır.
Derin Analiz
Akut Stres Bozukluğu (ASD), travma sonrası nörobiyolojik sistemin aşırı yüklenmesi sonucu amigdala hiperaktivitesi ve prefrontal korteksin düzenleyici işlevlerindeki geçici aksama ile beliren bir adaptasyon krizidir. HPA aksının (hipotalamus-hipofiz-adrenal aks) akut stresör karşısında aşırı kortizol ve katekolamin salgılaması, korku koşullanmasının pekişmesine yol açar. DSM-5 kriterlerine göre, travmatik olayla doğrudan karşılaşma veya tanık olma sonrasında dokuz veya daha fazla semptomun (istemsiz hatıralar, kaçınma, negatif duygu durum, dissosiyasyon ve uyarılmışlık) görülmesi gerekir. Posttravmatik Stres Bozukluğundan (PTSD) temel farkı, süre sınırının 3 günden 4 haftaya kadar olan dönemi kapsamasıdır. Eğer tablonun şiddeti ve süresi 4 haftayı aşarsa, tanı sıklıkla PTSD'ye evrilir.
Etimoloji
Latince 'acutus' (sivri, hızlı gelişen, şiddetli) + Grekçe 'strēss' (zorlanma, baskı) + Orta Türkçe 'boz-' kökünden türetilen klinik sınıflandırma terimi.
Karıştırmayın
Posttravmatik Stres Bozukluğu (PTSD) ile en çok karıştırılır; aralarındaki temel ayrım semptomların süresidir (ASD 4 haftadan kısa sürer, PTSD en az 1 ay sürer).