Kritik Yaşam Olayı
Critical Life Event
Tanım
Bireyin yaşamında majör uyum süreçleri ve adaptif davranışlar gerektiren, tutum ve inançları biçimlendirmede dönüm noktası niteliği taşıyan yaşantı.
Örnek Vaka / Uygulama
Kırk yıllık evliliğin ardından eşini kaybeden 68 yaşındaki bir bireyin, yalnızca bir yas süreci yaşamakla kalmayıp, fatura ödeme, ev yönetimi ve sosyal rolleri yeniden tanımlama gibi bir dizi majör adaptif davranışı tek başına üstlenmek zorunda kalması kritik yaşam olayına klinik bir örnektir.
Derin Analiz
Kritik yaşam olayları, homeostatik dengenin sarsıldığı ve bireyin bilişsel şemalarını yeniden yapılandırmasını zorunlu kılan psikososyal dönemeçlerdir. Stresörlerin doğası gereği, bu olaylar akut veya kronik düzeyde psikolojik gerilim yaratabilir. Lazarus ve Folkman'ın stres ve başa çıkma modeli çerçevesinde, bu tür olaylarla karşılaşan birey birincil ve ikincil değerlendirme süreçlerinden geçer. Olayın tehdit, kayıp veya meydan okuma olarak algılanması, kullanılacak başa çıkma stratejilerini doğrudan belirler. Uzun vadede, bu olayların etkileri bireyin psikolojik direncine (resilience), sosyal destek ağlarına ve geçmiş travmatik ya da adaptif yaşantılarına bağlı olarak kişisel gelişimle (posttravmatik büyüme) ya da patolojik tablolarla (major depresyon, uyum bozukluğu) sonuçlanabilir.
Etimoloji
Latince 'criticus' (kriz, dönüm noktası) ve 'vita' (yaşam) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Günlük ufak tefek terslikler (hassle) ile karıştırılmamalıdır; günlük stresörler geçici irritanlar iken kritik yaşam olayları yapısal ve kalıcı yaşam değişimi gerektirir.