Kültür Yanlılığı Teorisi
Culture-bias Theory
Tanım
Psikolojik ölçüm ve test araçlarının, belirli kültürel grupların lehine, diğer grupların ise aleyhine sistematik olarak sapma gösterme eğiliminde olduğunu öne süren psikometrik yaklaşımdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Batı kökenli standart bir zeka testinin, geleneksel kırsal bir toplumda yetişmiş çocuklara uygulanması ve çocukların test sorularındaki soyut mantık yürütme kalıplarına yabancı olmaları nedeniyle düşük skorlar alması, ancak pratik hayattaki ekolojik zeka yetkinliklerinin göz ardı edilmesi.
Derin Analiz
Psikometri ve psikolojik değerlendirme süreçlerinde, testlerin norm gruplarının homojenliği ve geliştirildikleri egemen kültürün değerlerini yansıtması nedeniyle evrensel geçerlilikten uzaklaşabileceğini inceler. Özellikle zeka, kişilik ve klinik tarama envanterlerinde, dilsel kodlar, sosyal normlar ve bilişsel stiller kültürel bağlama göre değiştiğinden, standart testler dezavantajlı gruplar üzerinde hatalı varyans üretir. Bu durum, istatistiksel olarak test puanlarının yapı geçerliliğini (construct validity) zedeler ve klinik pratikte yanlış tanı riskini artırır.
Etimoloji
İngilizce 'culture' (Latince 'cultura': toprak işleme, bakım, uygarlık) ve 'bias' (Eski Fransızca 'biais': eğik, çapraz) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Test yanlılığı (test bias) kavramıyla sıklıkla karıştırılır; test yanlılığı psikometrik ve sayısal bir hatayı ifade ederken, kültür yanlılığı teorisi bu hatanın sosyokültürel ve ideolojik kökenlerini merkeze alır.