Kurucu İşlem
Establishing Operation
Tanım
Herhangi bir uyarıcının pekiştirici veya cezalandırıcı etkisinin değerini ve ilgili davranışın frekansını anlık olarak değiştiren çevresel veya fizyolojik koşuldur.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar veya klinik ortamda, su içme davranışını şekillendirebilmek için deneğe 6 saat boyunca su verilmemesi bir kurucu işlemdir (su yoksunluğu). Bu işlem, suyun birincil pekiştirici olarak kullanılabilme değerini zirveye taşır ve deneğin su damlacığını elde etmek için kaldıraç basma oranını belirgin şekilde artırır.
Derin Analiz
Kurucu işlem (EO), Skinnerci edimsel koşullanma ve uygulamalı davranış analizinde motive edici değişkenlerin (motivating operations - MO) alt kümesi olarak işlev görür. İki temel bileşeni bulunur: değer-değiştirici etki (uyarıcının pekiştirici değerini artırır veya azaltır) ve davranış-değiştirici etki (o uyarıcıya ulaşmayı sağlayan davranışların olasılığını anlık olarak tetikler veya baskılar). Örneğin, uzun süreli gıda yoksunluğu (deprivasyon) bir kurucu işlemdir; yiyeceğin pekiştirici etkinliğini artırırken, geçmişte yiyecek elde etmeyi sağlamış davranışların yapılma sıklığını ve hızını tırmandırır. Bu mekanizma, dürtü (drive) kavramının modern davranışçı karşılığıdır ve organizmanın içsel homeostatik dengesizlikleri ile dışsal uyarıcı arayışı arasındaki köprüyü kurar.
Etimoloji
İngilizce 'establish' (kurmak, tesis etmek) fiili ile Latince 'operatio' (etki, çalışma, faaliyet) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir; davranış analizi literatürüne Jack L. Michael tarafından kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Ayırt edici uyarıcı (discriminative stimulus - SD) ile sıkça karıştırılır. SD, pekiştiricinin o an mevcut olduğunu (ulaşılabilirlik) sinyaller; kurucu işlem ise pekiştiricinin değerini ve organizmanın ona duyduğu ihtiyacın şiddetini belirler.