Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Mal De Pelea

Mal De Pelea

Tanım

Porto Riko kültürüne özgü, amok sendromuna benzer şekilde, kişinin içine kapanık bir kuluçka evresinin ardından ani ve şiddetli bir öfke patlamasıyla çevresindekilere saldırmasıyla karakterize kültüre özgü bir sendrom.

Örnek Vaka / Uygulama

Klinik ortamda değerlendirilen 32 yaşında bir erkek hasta, iş yerinde ve sosyal çevresinde yaşadığı uzun süreli kronik aşağılanma ve ekonomik sıkıntılar sonrasında günlerce kimseyle konuşmamış (içine kapanma/brooding), ardından bir aile toplantısında durduk yere eline geçirdiği nesnelerle etrafa saldırmış ve bu atağın ardından olayla ilgili amnezi (bellek kaybı) tariflemiştir.

Derin Analiz

Kültüre özgü bozukluklar (culture-bound syndromes) kategorisinde değerlendirilen bu durum, modern psikiyatride DSM-5'in kültürel formülasyon çerçevesi altında incelenir. Bireyin yaşadığı yoğun sosyokültürel stres, kimlik çatışmaları ve duygusal baskılanma süreçlerinin nörobiyolojik bir dışavurumu olarak ortaya çıkar. Öncesindeki içe kapanma (brooding) evresi, limbik sistemin aşırı uyarılması ve prefrontal korteksin dürtü kontrol mekanizmalarını geçici olarak devre dışı bırakmasıyla sonuçlanan bir birikim sürecine işaret eder. Ani patlama evresi ise sempatik sinir sisteminin maksimum düzeyde aktive olduğu, savaş-kaç tepkisinin patolojik bir varyantıdır.

Etimoloji

İspanyolca kökenli bir terim olup, kelime anlamı olarak 'kavga hastalığı' veya 'dövüş hastalığı' (mal [hastallık] + de [için/ait] + pelea [kavga/dövüş]) anlamına gelir.

Karıştırmayın

Amok (Güneydoğu Asya kökenli benzer şiddet nöbeti) ve Arktik Histerisi (Pibloktoq); mal de pelea coğrafi ve kültürel kökeni (Porto Riko) ile ayrışır.

Keşfetmeye Devam Edin

Amok

Amok (amuck)

Güneydoğu Asya kültürlerinde gözlenen, bireyin ani ve aşırı bir şiddet nöbeti geçirmeden önce sosyal içe çekilme ve ilgisizlik dönemi yaşadığı kültüre özgü bir sendromdur.

İncele

Kültüre Özgü Sendrom

Culture-specific Syndrome

Belirli bir kültürel grubun veya topluluğun üyeleri tarafından tanınan, genellikle yerel bir etiyolojik çerçeveye sahip ve Batı psikiyatrik nosolojisinde doğrudan karşılığı bulunmayan, coğrafi ve kültürel olarak sınırlı klinik belirtiler kümesidir.

İncele

Dürtü Kontrol Bozukluğu

İmpulse-control Disorder

Kendine veya başkalarına zarar verebilecek eylemlerde bulunma yönündeki dürtülere, isteklere veya baştan çıkarıcı cazibelere direnememe durumuyla karakterize edilen psikiyatrik bozukluklar sınıfı.

İncele