Narsisistik Kişilik Bozukluğu
Narcissistic Personality Disorder
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
34 yaşında bir erkek danışan, iş yerindeki yöneticisinin kendisinin 'dehasını' takdir etmediği gerekçesiyle işten ayrılmıştır. Danışan, toplantılarda sürekli kendi projelerinin üstünlüğünden bahsetmekte, meslektaşlarının katkılarını küçümsemekte ve eleştiri aldığında ya aşırı bir öfke patlaması yaşamakta ya da soğuk ve küçümseyici bir kayıtsızlıkla tepki vermektedir. Yakın ilişkilerinde ise partnerinin kendi özel statüsüne hizmet etmesini beklemekte, onun duygusal ihtiyaçlarını anlamakta tamamen zorlanmaktadır.
Derin Analiz
Narsisistik kişilik bozukluğu, benlik saygısının kırılganlığını telafi etmek üzere gelişen, grandiyöz (büyüklenmeci) fanteziler ve davranışsal telafilerle kendini gösteren kronik bir kişilik yapılanmasıdır. DSM-5-TR tanı kriterlerine göre erken yetişkinlikte başlar ve çeşitli bağlamlarda (iş, sosyal ilişkiler) kendini gösterir. Klinik pratikte, bu yapı iki alt biçimde incelenir: Açık (grandiose) narsisizm, dışa dönük kibir ve hak iddia etme ile seyrederken; örtük (vulnerable/gizli) narsisizm, aşırı hassasiyet, mağduriyet algısı ve içsel değersizlik hisleriyle karakterizedir. Kohut'un öz benlik psikolojisi perspektifinden bakıldığında bu tablo, çocukluk döneminde kesintiye uğramış normal narsisistik gelişim çizgilerinin ve yetersiz ebeveyn ayna tutma (mirroring) süreçlerinin bir sonucudur. Birey, dış dünyadan sürekli onay alarak kırılgan içsel öz benliğini ayakta tutmaya çalışır.
Etimoloji
Yunan mitolojisinde sudaki yansımasına âşık olan avcı Narkissos'un (Yunanca: Nάρκισσος) isminden türetilmiştir; psikiyatri literatürüne psikanalitik kuramcılar Wilhelm Reich, Otto Kernberg ve Heinz Kohut'un çalışmalarıyla girmiştir.
Karıştırmayın
Antisosyal kişilik bozukluğu ile (her ikisi de empati yoksunluğu ve başkalarını çıkarları için kullanma eğilimi gösterir) sıkça karıştırılır; ancak antisosyal yapıda suç, yasa dışı eylemler ve dürtüsellik ön plandayken, narsisistik yapıda prestij, hayranlık arayışı ve grandiyöz benlik imajını koruma çabası baskındır.