Sapmacı Sözel Dışavurum
Deviant Verbalization
Tanım
Bireyin dil ve iletişim kurallarından, mantıksal bağlamdan ve normatif düşünce akışından sapma gösteren, genellikle şizofrenik spektrum bozukluklarında görülen sıra dışı sözel üretim biçimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik görüşme sırasında hastaya 'Bugün hava nasıl?' diye sorulduğunda, hastanın 'Hava, mavi merdivenlerin tavanla yaptığı anlaşma gereği bugün öğleden sonra uykuya geçti, çünkü saatler unuttuğumuz rüzgarları giydi' şeklinde yanıt vermesi, gramer yapısı korunmuş olmasına rağmen mantıksal ve semantik bir sapmacı sözel dışavurum örneğidir.
Derin Analiz
Sapmacı sözel dışavurum, resmi APA tanımının da yönlendirdiği üzere, temelinde şizofrenik düşünce bozukluklarının yattığı, dilin yapısal veya semantik bütünlüğünün bozulduğu bir klinik fenomendir. Bilişsel düzeyde, yürütücü işlevlerin ve çalışma belleğinin geleneksel mantıksal bağları kuramaması, çağrışım bozuklukları (loosening of associations), neolojizmler (yeni üretilen kelimeler) ve teğetsel konuşma gibi görünümlerle kendini gösterir. Nörobiyolojik açıdan, prefrontal korteks ile limbik sistem arasındaki dopaminerjik regülasyon bozuklukları ve bilgi işleme sürecindeki filtreleme (sensory gating) kusurları bu tarz atipik sözel çıktıların ortaya çıkmasında rol oynar. Klinik değerlendirmede, hastanın ifade ettiği cümleler dilbilgisi açısından şeklen doğru olsa bile, içerdiği mantıksal sıçramalar ve bağlamsal kopukluklar nedeniyle dış gözlemciye anlamsız veya tuhaf gelir.
Etimoloji
Latince 'deviare' (yoldan sapmak: de- [uzaklaşma] + via [yol]) ve İngilizce 'verbalization' (söze dökme, kelimelerle ifade etme) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Kelime salatası (word salad) ile sıklıkla karıştırılır; kelime salatasında dil bilgisi kuralları ve kelime sıralaması tamamen çökerken, sapmacı sözel dışavurumda cümle yapısı kısmen korunur ancak düşünce içeriğinde ve mantıksal bağlamda belirgin bir sapma mevcuttur.