Senaryo Analizi
Scenario Analysis / Script Analysis
Tanım
🔹 1. (scenario analysis):
Gelecekte ortaya çıkabilecek olası mantıksal durumların ve senaryoların zihinsel veya sistematik olarak kurgulanarak, sistemlerin esneklik ve karar verme kapasitelerinin incelenmesi süreci.
🔹 2. (script analysis):
Transaksiyonel analize danışanın erken dönem deneyimlerine dayanan, fantezi ve oyunlarla örülü bilinçdışı yaşam planının incelenmesi.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (scenario analysis): Bir hastane yönetiminin, olası büyük bir salgın veya afet durumunda hasta yükünün üç katına çıkması senaryosunu önceden kurgulayarak personel dağılımını, lojistik kapasiteyi ve triyaj süreçlerini önceden test etmesi ve eksiklikleri gidermesi. 🔹 2. (script analysis): Otuzlu yaşlarında sürekli başarısız ilişkiler yaşayan ve her defasında 'Ben asla mutlu olamayacağım' inancını doğrulayan bir danışanla yapılan çalışmada, danışanın erken çocukluk döneminde babasından aldığı 'Sen hiçbir şeyi başaramazsın' mesajını içselleştirerek kendi yaşam senaryosunu 'kaybetmeye mahkûm kahraman' olarak yazdığı tespit edilir. Terapist, senaryo analizi yoluyla danışanın bu bilinçdışı kurguyu fark etmesini ve mevcut durumdaki kararlarını yeniden yapılandırmasını sağlar.
Derin Analiz
🔹 1. (scenario analysis):
Senaryo analizi, karar kuramı ve bilişsel psikoloji bağlamında, bireylerin ve organizasyonların belirsizlik altındaki karar alma mekanizmalarını inceleyen kritik bir yöntemdir. Amaç geleceği kehanet derecesinde doğru tahmin etmek değil; bilişsel esnekliği artırmak, olası beklenmedik krizlere karşı hazırlık eşiğini yükseltmek ve mevcut bilişsel ya da örgütsel önyargıları (confirmation bias gibi) kırmaktır. Bilişsel bilimler perspektifinden bakıldığında, bu süreç çalışma belleğinin (working memory) simülasyon kapasitesini zorlar ve muhtemel risklere karşı proaktif sinirsel devrelerin uyarılmasını sağlar.
🔹 2. (script analysis):
Transaksiyonel analizin kurucusu Eric Berne tarafından geliştirilen senaryo analizi, bireyin çocukluk çağında ebeveyn mesajları, erken dönem kararları ve erken yaşantılar doğrultusunda oluşturduğu ve yetişkinlikte farkında olmadan tekrar ettiği 'yaşam senaryosunun' deşifre edilmesini hedefler. Bu süreçte danışanın 'Çocuk', 'Ebeveyn' ve 'Yetişkin' ego durumları incelenerek, bireyin kader olarak yaşadıgı içsel yönlendirmelerin aslında erken dönemde kurgulanmış birer oyun ve savunma mekanizması olduğu ortaya çıkarılır. Amaç, danışanın bu otomatize olmuş kısıtlayıcı yaşam senaryosunun farkına varmasını sağlayarak özerklik kazanmasını ve yeni kararlar alabilmesini temin etmektir.
Etimoloji
🔹 1. (scenario analysis):
Latince 'scaenarium' (sahne/oyun yeri) kökünden türetilen 'scenario' (olaylar dizisi) ile Yunanca 'ana-' (yukarı/geri) + 'lysis' (çözme/parçalara ayırma) kelimelerinin birleşiminden oluşan 'analysis' kavramlarının birleşiminden türetilmiştir.
🔹 2. (script analysis):
İngilizce 'script' (senaryo, yazılı metin; Latince 'scriptum') ve 'analysis' (çözümleme, Yunanca 'analysis' [çözmek, parçalarına ayırmak]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
🔹 1. (scenario analysis):
Olasılık Tahmini (Probability forecasting - sayısal olasılıklara odaklanır; senaryo analizi ise nitel ve mantıksal tutarlılığa odaklanır) ve Risk Analizi (mevcut tehlikelerin derecelendirilmesidir; senaryo analizi ise henüz gerçekleşmemiş alternatif gelecek kurgularıdır).
🔹 2. (script analysis):
Bilişsel yeniden yapılandırma (yalnızca mevcut işlevsiz düşünce hatalarını değiştirmeye odaklanır; senaryo analizi ise bütüncül bir yaşam planını ve kökensel psikodinamik dinamikleri inceler).
Keşfetmeye Devam Edin
Bilişsel Esneklik
Bilişsel Esneklik
Cognitive Flexibility / Cognitive Plasticity
🔹 1. (cognitive flexibility): Bireyin değişen çevresel koşullara, beklenmeyen durumlara ve yeni kural setlerine uyum sağlayabilmek amacıyla düşünce içeriklerini ve davranışsal tepkilerini akışkan bir şekilde değiştirebilme kapasitesidir. 🔹 2. (cognitive plasticity): Öğrenme ve hafıza gibi zihinsel süreçlerin, deneyim ve pratikler yoluyla değişme ve gelişme kapasitesi.
İncele
Karar Verme
Karar Verme
Decision Making
İki veya daha fazla alternatif arasından en uygun olanını seçmeyi içeren temel bilişsel süreç.
İncele
Risk Algısı
Risk Algısı
Risk Perception
Bireylerin herhangi bir tehlikenin veya tehdidin barındırdığı risk seviyesine ve ciddiyetine ilişkin öznel değerlendirmesidir.
İncele
Transaksiyonel Analiz
Transaksiyonel Analiz
Transactional Analysis (TA)
Eric Berne tarafından geliştirilen; bireylerin içsel ego durumlarını, sosyal etkileşim kalıplarını ve bilinçsiz yaşam senaryolarını inceleyen bir kişilik kuramı ve dinamik psikoterapi ekolüdür.
İncele