Sönme Sonrası Yenilenme
Renewal Following Extinction
Tanım
Sönmenin gerçekleştiği bağlamın dışına çıkıldığında, sönmüş olan koşullu tepkinin yeniden ortaya çıkması.
Örnek Vaka / Uygulama
Kliniğinde fobik köpek korkusu (özgül fobi) nedeniyle maruz bırakma terapisi gören bir danışan, terapistin ofisinde (Bağlam A) köpek uyarıcısına karşı korku tepkisini başarıyla söndürür (artık köpek karşısında paniklememektedir). Ancak birkaç hafta sonra sokakta (Bağlam B) yürürken beklenmedik bir şekilde bir köpekle karşılaştığında, ofiste tamamen sönmüş olan yoğun korku tepkisi aniden ve şiddetli bir şekilde geri döner.
Derin Analiz
Klasik ve edimsel koşullama süreçlerinde sönme (extinction), koşullu uyarıcının koşulsuz uyarıcı olmaksızın tekrar tekrar sunulmasıyla koşullu tepkinin zayıflaması veya ortadan kalkmasıdır. Ancak sönme, orijinal öğrenmenin (örn: korku koşullaması) kalıcı olarak silinmesi ('unlearning') anlamına gelmez; bunun yerine yeni bir sönme öğrenmesinin (inhibitory learning) eski öğrenmenin üzerine eklenmesini temsil eder. Yenilenme etkisi, bu yeni inhibitör öğrenmenin bağlama bağımlı (context-dependent) olduğunu gösterir. Birey sönmenin gerçekleştiği güvenli bağlamdan ayrılıp orijinal eğitim bağlamına veya tamamen nötr yeni bir bağlama geçtiğinde, hipokampal bağlam işleme devrelerinin modülasyonuyla birlikte orijinal tepki inhibisyondan kurtulur ve yeniden baş gösterir. Bu olgu, maruz bırakma terapilerinin (exposure therapy) klinik nüks (relapse) dinamiklerini anlamada kritik bir nörobiyolojik ve davranışsal model sunar.
Etimoloji
Karıştırmayın
Spontane İyileşme (Spontaneous Recovery) ile karıştırılır; spontane iyileşmede tetikleyici unsur bağlam değişikliği değil, sadece sönme seansından sonra geçen zamanın ta kendisidir. Nadasa Kalma veya Yeniden Yükleme (Reinstatement) ile de karıştırılabilir; yeniden yüklemede ise tetikleyici bağlam değişimi değil, ortamda koşulsuz uyarıcının kendisinin bağımsız olarak yeniden sunulmasıdır.
Keşfetmeye Devam Edin
Sönme
Sönme
Extinction
Klasik veya edimsel koşullanmayla kazanılmış bir davranışın veya tepkinin, pekiştirecin veya koşulsuz uyarıcının sürekli olarak geri çekilmesi sonucunda zamanla zayıflaması ve ortadan kalkması süreci.
İncele
Koşullu Tepki
Koşullu Tepki
Conditioned Response (CR)
Klasik koşullanma sürecinde, daha önceden yansız olan bir uyarıcının eşleşmeler sonucu tetiklediği öğrenilmiş ve edinilmiş davranışsal ya da fizyolojik yanıt.
İncele