Tepe Prosedürü
Peak Procedure
Tanım
Pekiştirme zaman aralığının uzatıldığı ve ödüllerin kasıtlı olarak kesildiği dönemlerin araya serpiştirildiği, organizmaların zamanı ne kadar hassas tahmin ettiğini ölçen bir davranışsal test prosedürü.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir güvercinin gagalaması için 30 saniyelik sabit aralıklı pekiştirme programı kurulmuştur. Normal denemelerde 30. saniyedeki ilk gagalama yiyecek verir. Tepe prosedürü denemelerinde ise bu süre 90 saniyeye çıkarılır ve bu sürede yiyecek verilmez. Güvercinin 30. saniye civarında gagalama hızını maksimuma çıkardığı, süre 90 saniyeye doğru ilerledikçe bu hızı düşürdüğü gözlemlenir. Bu yanıt dağılımının tepe yaptığı nokta, deneğin zamanı algılama hassasiyetini gösterir.
Derin Analiz
Tepe Prosedürü, sabit aralıklı pekiştirme (fixed-interval schedule) programlarının modifiye edilmiş bir versiyonudur. Standart sabit aralıklı programlarda denek, belirli bir süre geçtikten sonraki ilk tepkisiyle ödüllendirilir. Tepe prosedüründe ise bu aralık, normal sürenin iki veya üç katına çıkarılır ve bu uzun periyotlar sırasında pekiştirme tamamen ortadan kaldırılır (sönme denemeleri). Organizma ödülü beklerken hedef zaman aralığında en yüksek (tepe) tepki hızına ulaşır ve bu süre geçtikçe tepkiler azalır. Elde edilen yanıt hızı dağılımının grafiği simetrik bir tepe çizer; bu tepenin zirve noktası, deneğin öznel zaman algısını ve içsel saat mekanizmasını milimetrik olarak modeller. Bilişsel psikoloji ve nörobiyoloji literatüründe zamansal tahmin (temporal estimation), striatal mekanizmalar ve dopaminerjik devrelerin zaman algısındaki rolünü incelemek için temel bir araştırma paradigmasıdır.
Etimoloji
İngilizce 'peak' (zirve, tepe) ve Latince 'procedere' (ilerlemek, işlem yapmak) kelimelerinin birleşiminden oluşan, deneysel psikoloji ve davranış analizinde zaman algısını ölçmek için kullanılan operant koşullama yöntemi.
Karıştırmayın
Sabit aralıklı pekiştirme programı (Fixed-interval schedule) ile sıklıkla karıştırılır; aradaki temel fark, tepe prosedüründe aralığın uzatılması ve pekiştirmenin kaldırıldığı sönme denemelerinin eklenerek zamanlama eğrisinin (tepe noktasının) matematiksel olarak izole edilmesidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Zaman Algısı
Zaman Algısı
Time Sense
Bireyin, herhangi bir mekanik veya dijital saat yardımı olmaksızın, zaman aralıklarını ve günün saatini tahmin etme yeteneği.
İncele
Sönme
Sönme
Extinction
Klasik veya edimsel koşullanmayla kazanılmış bir davranışın veya tepkinin, pekiştirecin veya koşulsuz uyarıcının sürekli olarak geri çekilmesi sonucunda zamanla zayıflaması ve ortadan kalkması süreci.
İncele