Tutkunluk
Addiction
Tanım
Alkol, madde veya belirli davranışlara karşı gelişen, olumsuz sonuçlara rağmen engellenemeyen psikolojik ve/or fizyolojik bağımlılık durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
42 yaşında bir bireyin, sosyal ve mesleki işlevselliği ciddi biçimde bozulmasına, karaciğer hasarı tespit edilmesine ve ailesini kaybetme riskine rağmen alkol tüketimini durduramaması, aynı etkiyi yakalamak için sürekli dozu artırmak zorunda kalması (tolerans) ve madde bulunmadığında titreme ile şiddetli kaygı yaşaması (yoksunluk).
Derin Analiz
Nörobiyolojik temelde mezolimbik dopaminerjik yolak (özellikle nukleus akkumbens ve ventral tegmental alan) üzerinden işleyen bir ödül-pekiştirme bozukluğudur. Beynin prefrontal korteks bölgesindeki yürütücü işlevleri ve özdenetim mekanizmalarını zayıflatarak zorlanımlı arayış döngüleri yaratır. Klinik olarak DSM-5 sınıflandırmasında Madde Kullanım Bozuklukları ve Davranışsal Bağımlılıklar (kumar bozukluğu vb.) başlığı altında incelenir; tolerans gelişimi ve yoksunluk sendromu temel belirteçlerindendir.
Etimoloji
Latince 'addictus' (borç nedeniyle köleleştirilmiş veya birine/bir şeye bağlanmış) sözcüğünden türetilmiştir; köken olarak Roma hukukunda borcunu ödeyemediği için alacaklısına bağlanan kişileri ifade eder.
Karıştırmayın
Alışkanlık (habit) kavramıyla sıkça karıştırılır; alışkanlıklar bilinçli kontrolle esnetilebilirken, tutkunluk (addiction) prefrontal korteksteki yapısal ve işlevsel değişiklikler nedeniyle zorlanımlı (kompulsif) bir nitelik taşır ve olumsuz sonuçları yok sayma direnci gösterir.
Keşfetmeye Devam Edin
Madde Kullanım Bozukluğu
Madde Kullanım Bozukluğu
Substance Use Disorder
Maddeye bağlı olumsuz sonuçlara ve işlevsellikte belirgin bozulmaya rağmen devam eden fizyolojik, davranışsal ve bilişsel belirtiler kümesi.
İncele
Tolerans
Tolerans
Tolerance
Bir kimyasal maddenin sürekli kullanımına bağlı olarak aynı dozun etkisinin azalması ve istenen etkiyi elde etmek için dozun artırılması zorunluluğu ya da farklılıklara karşı hoşgörü durumu.
İncele
Yoksunluk
Yoksunluk
Abstinence / Deprivation
🔹 1. (abstinence): Alkol, uyuşturucu, cinsel aktivite veya diğer pekiştireçler gibi zararlı veya bağımlılık yapıcı davranışlardan bilinçli ve iradi olarak kaçınma eylemidir. 🔹 2. (deprivation): Gerekli, arzulanan veya hayati öneme sahip bir uyaranın, nesnenin ya da koşulun ortadan kaldırılması, engellenmesi veya erişilemez hale gelmesi durumu.
İncele