Tutkunluk
Addiction
Tanım
Alkol, madde veya belirli davranışlara karşı gelişen, olumsuz sonuçlara rağmen engellenemeyen psikolojik ve/or fizyolojik bağımlılık durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
42 yaşında bir bireyin, sosyal ve mesleki işlevselliği ciddi biçimde bozulmasına, karaciğer hasarı tespit edilmesine ve ailesini kaybetme riskine rağmen alkol tüketimini durduramaması, aynı etkiyi yakalamak için sürekli dozu artırmak zorunda kalması (tolerans) ve madde bulunmadığında titreme ile şiddetli kaygı yaşaması (yoksunluk).
Derin Analiz
Nörobiyolojik temelde mezolimbik dopaminerjik yolak (özellikle nukleus akkumbens ve ventral tegmental alan) üzerinden işleyen bir ödül-pekiştirme bozukluğudur. Beynin prefrontal korteks bölgesindeki yürütücü işlevleri ve özdenetim mekanizmalarını zayıflatarak zorlanımlı arayış döngüleri yaratır. Klinik olarak DSM-5 sınıflandırmasında Madde Kullanım Bozuklukları ve Davranışsal Bağımlılıklar (kumar bozukluğu vb.) başlığı altında incelenir; tolerans gelişimi ve yoksunluk sendromu temel belirteçlerindendir.
Etimoloji
Latince 'addictus' (borç nedeniyle köleleştirilmiş veya birine/bir şeye bağlanmış) sözcüğünden türetilmiştir; köken olarak Roma hukukunda borcunu ödeyemediği için alacaklısına bağlanan kişileri ifade eder.
Karıştırmayın
Alışkanlık (habit) kavramıyla sıkça karıştırılır; alışkanlıklar bilinçli kontrolle esnetilebilirken, tutkunluk (addiction) prefrontal korteksteki yapısal ve işlevsel değişiklikler nedeniyle zorlanımlı (kompulsif) bir nitelik taşır ve olumsuz sonuçları yok sayma direnci gösterir.