Uykuyu Başlatma Ve Sürdürme Bozuklukları (DIMS)
Disorders Of İnitiating And Maintaining Sleep (DIMS)
Tanım
Uykuya dalmakta veya uykuyu sürdürmekte yaşanan kalıcı zorluklarla karakterize edilen, dört temel uyku bozukluğu sınıfından biri.
Örnek Vaka / Uygulama
42 yaşında bir erkek hasta, son altı ay boyunca haftada en az dört gece, yatağa girmesine rağmen uykuya dalmasının iki saati bulduğunu ve gece boyunca en az üç kez uyanarak tekrar uyumakta güçlük çektiğini bildirmiştir. Klinik poliklinikte yapılan iki gecelik uyku laboratuvarı (polisomnografi) takibinde, uyku latansının 115 dakika olduğu, uyku verimliliğinin %62'ye düştüğü ve gece içi uyanıklık sürelerinin arttığı tespit edilmiştir. Hastaya bilişsel davranışçı terapi (BDT-İ) protokolü başlanmıştır.
Derin Analiz
Uykuyu Başlatma ve Sürdürme Bozuklukları (DIMS), güncel DSM-5 sınıflandırmasında 'İnsomnia Bozukluğu' olarak karşılık bulan, bireyin uyku miktarından veya kalitesinden bağımsız olarak uykuya geçişte ya da uykunun devamlılığında yaşadığı kronik yetersizliği ifade eder. Nörobiyolojik düzeyde, bu durum genellikle hipotalamik uyanıklık merkezlerinin ve prefrontal korteksteki inhibitör kontrol mekanizmalarının hiperaktivasyonu ile ilişkilidir. Bireyin sempatik sinir sistemi gece boyunca aşırı uyarılmış (hiperarousal) bir profil sergiler; kortizol ve adrenokortikotropik hormon (ACTH) düzeyleri eşik değerin üzerinde seyreder. Klinik değerlendirmede, polisomnografi (PSG) verileri; uyku latansında uzama, gece sık uyanmalar (nocturnal awakenings), toplam uyku süresinde azalma, uyku verimliliğinde düşüş ve yavaş dalga uykusu (NREM Evre 3-4) ile REM oranlarında bozulmalar şeklinde nesnelleştirilir.
Etimoloji
İngilizce 'disorder' (bozukluk) + 'initiating' (başlatma) + 'maintaining' (sürdürme) + 'sleep' (uyku) kelimelerinin baş harflerinden oluşan akronim (DIMS). 'Insomnia' terimi ise Latince 'in-' (olumsuzluk ekİ) ve 'somnus' (uyku) kökünden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Hipersomnia (aşırı uyku hali ile karakterizedir; DIMS ise uykusuzluk odaklıdır), Parasomnia (uyku sırasında ortaya çıkan anormal davranışlar ve hareketlerdir; DIMS uyku miktar ve kalitesindeki defisitleri kapsar).