Uzman Sistem
Expert System
Tanım
İnsan uzmanların problem çözme performansını taklit eden, 'eğer -> o halde' (if-then) kuralları ve kesinlik faktörü cebiri kullanarak belirsiz durumlarda akıl yürüten bilgisayar programıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikoloji bağlamında, depresyon ve anksiyete belirtilerini ayırt etmek için geliştirilmiş bir uzman sistem; hastanın bildirdiği uyku bozukluğu, anhedoni ve somatik yakınmaları 'eğer uyku süresi < 4 saat VE anhedoni mevcut ise -> majör depresyon olasılığı %85' kural setiyle analiz ederek klinisyene tanısal bir öngörü sunar.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve yapay zekâ kesişiminde yer alan uzman sistemler, insan bilişinin semantik ağlar ve kural tabanlı çıkarım motorları aracılığıyla modellenmesini ifade eder. Temel mimarisi, bilgi tabanı (knowledge base) ve çıkarım motoru (inference engine) olmak üzere iki ana bileşenden oluşur. Bilgi tabanı, alan uzmanlarının sezgisel ve deklaratif bilgilerini barındırırken; çıkarım motoru, bu bilgiler üzerinde mantıksal işlemler yürüterek eksik, belirsiz veya çelişkili verilerle başa çıkmayı sağlar. Klasik makineli öğrenmeden farklı olarak, karar verme sürecinin şeffaf ve denetlenebilir olması (açıklanabilirlik) en kritik bilişsel avantajıdır.
Etimoloji
Latince 'expertus' [deneyimlemiş, bilen, uzman] ve Yunanca 'systema' [düzenli bütün, bir araya getirilmiş parça] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Genel Yapay Zekâ (Artificial General Intelligence) ve Makine Öğrenmesi (Machine Learning). Uzman sistemler veriden öğrenmek yerine insan bilgisini kurala döker; makine öğrenmesi ise istatistiksel örüntüleri veriden kendi çıkarır.