Yamaç Grafiği
Scree Plot
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikometrist, 50 maddeden oluşan yeni bir kişilik envanteri geliştirmiştir ve maddelerin hangi alt boyutlara (faktörlere) dağıldığını görmek için Keşfedici Faktör Analizi (EFA) yapmaktadır. Analiz sonucunda elde edilen yamaç grafiğinde, ilk 4 faktörün özdeğerlerinin hızla düştüğü, 5. faktörden itibaren ise grafiğin neredeyse tamamen yatay bir düzleme evrildiği görülür. Araştırmacı grafikteki bu 'dirsek' veya 'kırılma' noktasını baz alarak modelini 4 faktörlü olarak sınırlandırmaya karar verir.
Derin Analiz
Yamaç grafiği, ortaklık ayarlı korelasyon matrisinin özdeğerlerini (eigenvalues) yansıtarak istatistiksel modellemede kaç faktörün anlamlı varyans temsil ettiğini görselleştirir. Y-ekseninde özdeğerler, X-ekseninde ise faktör numaraları yer alır. Grafik incelenirken, eğrinin dik bir düşüşten yatay bir düzlüğe geçtiği 'kırılma noktası' (elbow or break point) aranır. Bu noktadan önceki güçlü ve baskın faktörler analize dahil edilirken, sonraki küçük ve gürültü düzeyindeki faktörler dışarıda bırakılır. Cattell'in metaforuna göre, zirvedeki kaya parçaları (asıl faktörler) ile etekteki moloz yığını (önemsiz faktörler) arasındaki geçiş görsel olarak tespit edilir. Her ne kadar pratik ve hızlı bir karar verme mekanizması sunsa da, öznel yorumlamaya açık olması ve sınırda kalan özdeğerlerde araştırmacının sezgilerine fazlaca bağımlı kalması metodolojik bir dezavantaj oluşturabilir.
Etimoloji
İngilizce 'scree' (dağın eteklerindeki moloz yığını/kayalık birinti) ve 'plot' (grafik, çizim) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Raymond B. Cattell tarafından, grafikteki özdeğerlerin dağılımını bir dağın yapısına benzeterek 1966 yılında literatüre kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Kaisersiz-Guttman Kuralı (Özdeğeri 1'den büyük olan faktörleri tutma kriteri) ile sıkça karıştırılır. Yamaç grafiği görsel bir kırılma noktasına odaklanırken, Kaiser kuralı matematiksel bir eşik kullanır ve bazen çok fazla faktör üretme eğilimindedir.
Keşfetmeye Devam Edin
Özdeğer
Özdeğer
Eigenvalue
Faktör analizi ve temel bileşenler analizinde, birbirleriyle ilişkili bir dizi değişkenin toplam varyansının temel bir yaprak veya faktör tarafından ne kadarının açıklandığını gösteren sayısal indeks.
İncele
Faktör Yükü
Faktör Yükü
Factor Loading
Faktör analizinde, gözlenen bir değişken ile gizil bir değişken (faktör) arasındaki korelasyonu ifade eden katsayı.
İncele