Yüksek Risk Deseni
High-risk Design
Tanım
Belirli bir bozukluk veya patoloji gelişme olasılığı istatistiksel olarak yüksek olan bireylerin veya grupların prospektif olarak incelendiği araştırma modelidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Şizofreni tanısı almış ebeveynlerin bebekleri doğumdan itibaren takip edilerek, on yıllık bir süreçte sergiledikleri nöromotor gelişim gerilikleri, dikkat bozuklukları ve sosyal çekilme paternleri düzenli aralıklarla test edilir. Amaç, tam teşekküllü psikotik atak ortaya çıkmadan önceki erken uyarı sinyallerini haritalandırmaktır.
Derin Analiz
Yüksek risk deseni, epidemiyoloji ve klinik psikopatolojide nedensellik ilişkilerini ve etiyolojik faktörleri saptamak için kullanılan longitudinal (boylamsal) bir stratejidir. Genellikle genetik yatkınlık, ailesel yük veya çevresel dezavantajlar temelinde belirli bir psikiyatrik ya da fiziksel rahatsızlığa aday olan kohortlar seçilir. Örneğin, iki ebeveyninden birinde bipolar bozukluk veya şizofreni bulunan çocuklar, genel nüfusa kıyasla çok daha yüksek risk altındadır. Bu desen sayesinde, hastalık tam olarak klinik tabloyu vermeden önceki prodromal (öncül) dönemdeki biyobelirteçler, erken bilişsel sapmalar ve koruyucu faktörler izlenebilir. Retrospektif çalışmaların hafıza yanlılığı (recall bias) dezavantajını ortadan kaldırması nedeniyle prediktif geçerliliği oldukça yüksektir.
Etimoloji
İngilizce 'high' (yüksek) + 'risk' (tehlike/olasılık) sözcükleri ile Fransızca 'dessein' (tasarım/plan) kökenli 'design' kelimesinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Retrospektif vaka-kontrol desenleri ile karıştırılır; ancak yüksek risk deseninde örneklem hastalık ortaya çıkmadan önce seçilir ve geleceğe dönük (prospektif) olarak takip edilir.