Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Zıtlık Yasası

Law Of Contrast

Tanım

Zıt kavramların birbirini zihinsel olarak tetiklediğini öne süren klasik bir çağrışım ilkesidir.

Örnek Vaka / Uygulama

Kış mevsiminde yoğun kar yağışı altında donmak üzere olan bir bireyin, zihinsel olarak aniden tropikal bir adadaki güneşli ve sıcak kumsalları hatırlaması ve bu hayalin zihninde canlı bir şekilde belirmesi.

Derin Analiz

Zıtlık yasası, insan zihninin kategorizasyon ve ikili karşılaştırma eğilimlerini inceleyen bilişsel psikoloji ve çağrışımcılık (associationism) tarihinin temel taşlarından biridir. Aristotelesçi çağrışım ilkelerine kadar uzanan bu kavram, bireyin bir uyaranla karşılaştığında veya onu düşündüğünde (örneğin aşırı soğuk bir hava), bilişsel ağlar üzerinden bu uyaranın zıt kutbunu (örneğin kavurucu sıcak) aktif hale getirme eğiliminde olduğunu savunur. Modern bilişsel bilimlerde bu durum, anlamsal ağlardaki (semantic networks) inhibitör ve eksitatör bağlarla açıklanır. Başlangıçta bağımsız bir yasa olarak kabul edilse de, zamanla mekansal ve zamansal bitişiklik ilkelerinin (law of contiguity) özel bir türevi olarak ele alınmaya başlanmıştır.

Etimoloji

İngilizce 'law' (Eski İngilizce 'lagu' / yasa, kural) ve Latince 'contrastare' (contra- [karşı] + stare [durmak] / zıt durmak, karşı gelmek) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.

Karıştırmayın

Bitişiklik Yasası (Law of Contiguity) ile sıklıkla karıştırılır; bitişiklik iki olayın zaman veya mekanda birlikte deneyimlenmesini gerektirirken, zıtlık yasası olayların birbirinin zıttı olmasından ötürü çağrışım yapmasını ifade eder.