Alışkanlık Ailesi Hiyerarşisi
Habit Family Hierarchy
Tanım
Aynı hedefe ulaşmak veya aynı uyarıcıya tepki vermek için mevcut olan farklı davranışsal alternatiflerin, tercih sıralarını ve ortaya çıkış potansiyellerini belirleyen güç derecelerine göre düzenlenmesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik ortamda sigarayı bırakmaya çalışan bir danışan incelendiğinde; stres anında başvurduğu ilk alışkanlık (sigara içmek) hiyerarşinin en tepesindedir ($sHR$ değeri en yüksek olan). Danışan sigaraya erişemediğinde veya bu davranışı bastırdığında, hiyerarşideki ikinci sırada yer alan alternatif devreye girer: Derin nefes almak veya sakız çiğnemek. Terapötik müdahale, en üst sıradaki zararlı alışkanlığın pekiştireçlerini zayıflatarak, daha alt sıralardaki adaptif tepkilerin hiyerarşide yukarı taşınmasını hedefler.
Derin Analiz
Clark L. Hull'un uyarıcı-tepki (S-R) kuramının tümdengelimli-matematiksel sisteminde merkezi bir yere sahip olan alışkanlık ailesi hiyerarşisi, organizmanın bir uyarıcıya karşı tek bir sabit yanıtla sınırlı olmadığını, aksine benzer sonuçlar doğurabilecek alternatif tepkilerden oluşan bir spektruma sahip olduğunu açıklar. Bu hiyerarşide her bir alışkanlığın bir 'alışkanlık gücü' ($sHR$) vardır ve bu güç, geçmişteki pekiştirme sayısı ile doğrudan ilişkilidir. Organizma bir engelle veya sönmeyle karşılaştığında, hiyerarşideki en üst sıradaki tepki başarısız olursa, bir sonraki güçlü tepki devreye girer. Bu mekanizma, davranışsal esnekliğin ve adaptatif çeşitliliğin miktarını belirler; bilişsel ve davranışsal terapilerde maladaptif tepki örüntülerinin kırılması ve alternatif adaptif davranışların güçlendirilmesi süreçlerinde analitik bir temel teşkil eder.
Etimoloji
Latince 'habitus' (durum, biçim, edinilmiş davranış) ve 'familia' (hane, grup) kelimelerinden türetilen 'habit', neo-davranışçı Clark L. Hull tarafından öğrenme kuramına entegre edilmiştir; 'hierarchia' ise Yunanca 'hierarkhia' (kutsal yönetim sıralaması) kökünden gelmektedir.
Karıştırmayın
Klasik koşullanmadaki 'yanıt genellemesi' ile karıştırılabilir; ancak genelleme fiziksel olarak benzer uyarıcılara benzer tepkiler verilmesini ifade ederken, alışkanlık ailesi hiyerarşisi aynı hedefe yönelen farklı topografyalardaki birden fazla tepkinin güç sıralamasını ifade eder.