Amenore
Amenorrhea
Tanım
Üreme çağındaki bireylerde menstruasyon (adet kanaması) döngüsünün patolojik veya fizyolojik olarak bulunmaması durumudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksek performanslı bir maraton koçluğuna başlayan ve aynı zamanda katı bir diyet kısıtlamasına giden 19 üniversite öğrencisi, son altı aydır adet görmediğini bildirerek kliniğe başvurur. Yapılan hormonal panellerde GnRH pulsatilitesinde yavaşlama, düşük luteinleştirici hormon (LH) ve folikül uyarıcı hormon (FSH) seviyeleri saptanır. Hastanın fiziksel aktivite yoğunluğu ve kalori açığı (enerji mevcudiyeti düşüklüğü) düzenlendiğinde, HPOA aksının yeniden aktive olduğu ve menstruasyonun geri döndüğü gözlemlenir.
Derin Analiz
Amenore, kendi başına müstakil bir hastalık olmaktan ziyade, hipotalamus-hipofiz-over aksındaki (HPOA) bir disfonksiyonun veya anatomik bir anomalinin en net klinik göstergesidir. Birincil (primer) amenore, puberte yaşını geçmiş (genellikle 13-15 yaş aralığı) bireylerde sekonder seks karakterlerinin gelişmesine rağmen menarşın (ilk adet) hiç görülmemesini ifade ederken; ikincil (sekonder) amenore, daha önceden düzenli veya düzensiz adet gören bir bireyde gebelik, laktasyon veya menopoz olmaksızın kanamaların 3 ila 6 ay süreyle durmasını kapsar. Bilişsel ve davranış bilimleri bağlamında; yeme bozuklukları (özellikle anorexia nervosa), aşırı fiziksel egzersiz, kronik psikososyal stres ve majör depresif bozukluk gibi durumlar, corticotropin-releasing hormone (CRH) salınımını tetikleyerek gonadotropin-releasing hormone (GnRH) pulsatilitesini baskılar. Bu nöroendokrin mekanizma, periferik östrojen seviyelerinin düşmesine ve nihayetinde amenorenin ortaya çıkmasına zemin hazırlar.
Etimoloji
Antik Yunanca 'a-' (olumsuzluk, yokluk) + 'mēn' (ay) + 'rhoia' (akıntı, akış) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir; kelime anlamı olarak 'aylık akıntının (adet kanamasının) yokluğu' anlamına gelir.
Karıştırmayın
Oligomenore (adet döngülerinin 35 günden uzun aralıklarla seyretmesi veya çok seyrek olması durumu) ile sıklıkla karıştırılır; amenore tamamen kanamanın yokluğunu ifade ederken, oligomenore seyrekleşmiş kanamaları tanımlar.