Aversif Koşullama
Aversive Conditioning
Tanım
İstenmeyen bir davranışın, bireyde rahatsızlık ya da kaçınma yaratan hoş olmayan bir uyarıcıyla (aversif uyarıcı) eşzamanlı olarak sunulması suretiyle ortadan kaldırılmasını hedefleyen davranışçı öğrenme yöntemidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Alkol bağımlılığı tedavisinde, hastaya alkol aldığı anda mide bulantısı ve kusmaya neden olan bir farmakolojik ajan (örneğin disülfiram türevleri) verilmesi. Birkaç eşleşmeden sonra birey, alkolün tadı ve kokusundan dahi kaçınma geliştirmeye başlar.
Derin Analiz
Klasik koşullama ilkelerine dayanan bu süreçte, başlangıçta nötr olan ancak problem davranışla tetiklenen ya da davranışa eşlik eden bir uyarıcı, zamanla o davranışa karşı otonom sinir sisteminde parasempatik veya sempatik bir tepki (örneğin mide bulantısı, anksiyete) uyandıracak şekilde koşullanır. Davranışçı ekolde maladaptif alışkanlıkların (örneğin alkol bağımlılığı, parafili veya obsesif kompülsif dürtüler) söndürülmesinde deneysel bir müdahale aracı olarak literatürde kendine yer bulmuştur. Nörobiyolojik düzlemde süreç, amigdala ve insüla gibi limbik yapıların aktif katılımıyla, hoş olmayan duyusal girdilerin hedef davranışın nöral iziyle (engram) eşleştirilmesi ve pekiştirilmesi mekanizmasına dayanır.
Etimoloji
Latince 'aversio' [uzaklaşma, kaçınma] (ab- [uzak] + vertere [çevirmek]) sözcüğünden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Cezalandırma ile sıklıkla karıştırılır; cezalandırma bir davranışın olasılığını azaltmak için davranış sonrasında hoş olmayan bir uyarıcının verilmesi veya hoş bir uyarıcının geri çekilmesi iken, aversif koşullama uyarıcıların eşleştirilmesi yoluyla davranışın kökünü hedef alan klasik koşullama tabanlı bir süreçtir. Kaçınma koşullamasından farkı ise, aversif koşullamanın doğrudan davranış-uyarıcı eşleşmesine odaklanmasıdır.
Keşfetmeye Devam Edin
Klasik Koşullama
Classical Conditioning
Başlangıçta nötr olan bir uyarıcının, refleksif bir tepki uyandıran doğal bir uyarıcıyla defalarca eşleşmesi sonucunda, tek başına o refleksif tepkiyi tetikler hale gelmesini sağlayan temel bir öğrenme mekanizmasıdır.
Kaçınma Koşullaması
Aversion Conditioning
Organizmanın olumsuz veya cezalandırıcı bir uyarıcıyla karşılaşmamak için belirli bir davranışı sergilemeyi öğrendiği bir operant koşullama prosedürüdür.