Cloninger'in Alkolizm Tipolojisi
Cloninger’s Alcoholism Typology
Tanım
Alkol bağımlılığını başlangıç yaşı, genetik yatkınlık, psikolojik özellikler ve davranışsal sorunlar temelinde Tip 1 ve Tip 2 olarak ayıran iki bileşenli sınıflandırma modeli.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik değerlendirmede, 42 yaşında alkol problemi yaşamaya başlayan, iş kaybı sonrası suçluluk duyan ve geçmişinde ailevi madde kullanımı olmayan bir danışan Tip 1 profili sergilerken; 19 yaşında yasal sorunlar, agresif davranışlar ve yoğun ailevi madde bağımlılığı öyküsüyle gelen bir birey Tip 2 sınıflandırmasına işaret eder.
Derin Analiz
C. Robert Cloninger tarafından geliştirilen bu tipoloji, alkol bağımlılığının heterojen doğasını açıklamak için psikobiyolojik bir çerçeve sunar. Tip 1 alkolizm genellikle 25 yaşından sonra ortaya çıkar; fizyolojik yoksunluktan ziyade psikolojik bağımlılık baskındır, suçluluk duygusu eşlik eder ve harm avoidance (zarardan kaçınma) karakter özelliği yüksektir. Tip 2 alkolizm ise sıklıkla erken yaşlarda (ergenlik veya 25 yaş öncesi) başlar, güçlü bir genetik aktarım ve aile öyküsü barındırır, antisosyal davranış kalıpları, dürtüsellik ve yenilik arayışı (novelty seeking) ile karakterizedir. Model, bu kategorilerin katı kesitsel gruplar olmaktan ziyade, genetik ve çevresel etkileşimlerin oluşturduğu bir sürekliliğin uçları olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunur.
Etimoloji
İngilizce 'Cloninger' (C. Robert Cloninger, Amerikalı psikiyatrist ve genetikçi soyadı) + 'alcoholism' (alkolizm) + 'typology' (tipoloji, Yunanca 'typos' [mühür/örnek] + 'logia' [bilim/çalışma]).
Karıştırmayın
DSM-5 Alkol Kullanım Bozukluğu tanı kriterleri (bu model sadece tanı koymakla kalmaz, etiyolojik ve kişilik temelli bir alt tip ayrımı yapar); Tip A ve Tip B alkolizm tipolojisi (Babor sınıflandırması, genellikle erken başlangıç ve şiddet eksenine odaklanır ancak Cloninger'in genetik ve psikobiyolojik karakter boyutlarını birebir içermez).