Davranış Şekillendirme
Behavior Shaping
Tanım
Organizmanın repertuvarında bulunmayan karmaşık bir davranışı, hedefe götüren ara basamakların (kademeli yaklaşma) sırayla pekiştirilmesi yoluyla kazandırma edimsel koşullama tekniği.
Örnek Vaka / Uygulama
Yabani bir güvercine çemberin çevresinden geçmeyi öğretmek isteyen bir araştırmacı, güvercin çembere doğru ilk adımı attığında anında yem verir (pekiştireç). İkinci aşamada sadece çembere yaklaşan adımları değil, tam içinden geçtiği anı pekiştirmeye başlar; önceki basit yaklaşımların pekiştirilmesi kesilir (sönme). Sonuç olarak güvercin karmaşık çemberden geçme eylemini kusursuz bir şekilde öğrenmiş olur.
Derin Analiz
Edimsel koşullama (operant conditioning) paradigmalarının en kritik uygulamalı türevlerinden biridir. Skinnerci davranışçılık ilkelerine dayanır; organizmanın kendiliğinden sergilediği rastlantısal hareketlerin (operant), hedefe doğru gösterdiği her aşamalı yakınlaşmada (successive approximations) seçici olarak pekiştirilmesi esasına dayanır. Başlangıçta hedef davranışla uzaktan yakından ilgisi olmayan basit bir eylem, zamanla pekiştirecin kapsamı daraltılarak ve sadece hedefe daha yakın varyasyonlar ödüllendirilerek manipüle edilir. Nörobiyolojik düzeyde, bu süreç mezolimbik dopaminerjik yolağın aktivasyonu ve striatum ile prefrontal korteks arasındaki sinaptik plastisite (uzun süreli potansiyasyon - LTP) döngüleriyle pekiştirme öğrenmesini kodlar. Klinik psikolojide otizm spektrum bozukluklarında beceri kazandırma, fobilerin sistematik desensitizasyon harici davranışsal provokasyonlarında ve hayvan eğitiminde temel metodolojidir.
Etimoloji
İngilizce 'behavior' (davranış, Orta İngilizce 'behavour') ve 'shaping' (şekillendirme, Eski İngilizce 'gesceap' [şekil, yaratılış] kökünden) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Zincirleme (Chaining) ile sıkça karıştırılır. Zincirleme, halihazırda var olan basit davranışların bir sıra halinde birbirine bağlanmasıyken, şekillendirme (shaping) organizmanın repertuvarında hiç olmayan yeni bir davranışın sıfırdan inşa edilmesidir.