Faktöryel Varyans Analizi
Factorial Analysis Of Variance
Tanım
İki veya daha fazla kategorik bağımsız değişkenin, nicel bir bağımlı değişken üzerindeki ortak ve bireysel etkilerini inceleyen gelişmiş bir istatistiksel testtir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikofarmakoloji araştırmacısı, yeni geliştirilen bir antidepresanın (İlaç: Var veya Yok) ve bilişsel terapi seanslarının (Terapi: Haftada 1 veya Haftada 3) hastaların depresyon belirti skorları (nicel bağımlı değişken) üzerindeki etkisini incelemektedir. Faktöryel ANOVA kullanarak, sadece ilacın veya terapinin ayrı ayrı ne kadar etkili olduğunu değil, aynı zamanda ilacın belirli bir terapi yoğunluğuyla birleştiğinde ortaya çıkan sinerjik veya antagonistik ortak etkiyi (etkileşim) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde test edebilir.
Derin Analiz
Faktöryel varyans analizi (ANOVA), çok değişkenli veri setlerinde sadece tekil bağımsız değişkenlerin etkilerini değil, aynı zamanda bu değişkenler arasındaki olası etkileşimleri (interaction effects) test etme kapasitesiyle öne çıkar. Yöntem, toplam varyansı modeldeki her bir ana etkiye, etkileşim terimlerine ve hata varyansına (error variance) ayrıştırarak çalışır. Bu sayede, örneğin hem diyet türünün hem de egzersiz miktarının kilo kaybı üzerindeki doğrusal ve ortak dinamikleri, tekli analizlerin maskeleyebileceği gizli paternleri açığa çıkaracak şekilde matematiksel olarak modellenir.
Etimoloji
Latince 'facere' (yapmak, etmek) kökünden türetilen 'factor' (etken/faktör) sözcüğü ile Yunanca 'analysis' (çözümleme, parçalarına ayırma) terimlerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Tek Yönlü Varyans Analizi (One-Way ANOVA) ile sıklıkla karıştırılır; tek yönlü ANOVA yalnızca tek bir bağımsız değişkenin etkisini incelerken, faktöryel ANOVA birden fazla bağımsız değişkeni ve bunların etkileşimini aynı anda ele alır.