Frajil X Sendromu
Fragile X Syndrome
Tanım
FMR1 genindeki trinükleotid tekrar genişlemelerinden kaynaklanan, öğrenme güçlükleri, Bilişsel bozukluklar ve karakteristik fiziksel bulgularla karakterize kalıtsal bir genetik sendromdur.
Örnek Vaka / Uygulama
Yedi yaşında erkek çocuk okulda aşırı hareketlilik, göz temasından kaçınma, komutları takip etmede zorluk ve akademik gecikme şikayetleriyle klinik değerlendirmeye alınır. Ayrıntılı gelişimsel öyküde ailede zeka geriliği öyküsü saptanır ve genetik test ile FMR1 geninde tam mutasyon (frajil X sendromu) doğrulanarak multidisipliner özel eğitim ve davranış terapisi planlanır.
Derin Analiz
Frajil X sendromu, X kromozomunun uzun kolundaki (Xq27.3) FMR1 (Fragile X Mental Retardation 1) geninde bulunan CGG üçlü nükleotid dizilerinin anormal düzeyde tekrarlanmasıyla (200'den fazla tekrar, yani tam mutasyon) ortaya çıkar. Bu hipermetilasyon FMR1 geninin susturulmasına ve dolayısıyla sinaptik plastisite, nöronal olgunlaşma ve dendritik diken gelişiminde hayati rol oynayan FMRP (Fragile X Mental Retardation Protein) proteininin sentezlenememesine yol açar. Klinik tabirle, erkeklerde X kromozomu tek olduğu için semptomlar genellikle daha şiddetli seyreder; uzun yüz yapısı, büyük kulaklar, makroorşidizm gibi somatik bulguların yanı sıra dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), sosyal anksiyete ve otizm spektrum bozukluğu benzeri davranış kalıpları sıklıkla eşlik eder.
Etimoloji
Fransızca 'fragile' (kırılgan) sözcüğü ile X kromozomunun sitogenetik analizdeki kırılgan görünümüne atıfta bulunan 'X' harfinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Down Sendromu (trizomi 21'e bağlı kromozomal anomali olup farklı yüz özellikleri ve genetik kökene sahiptir) ve İdiopatik Otizm Spektrum Bozukluğu (özgül bir genetik mutasyona dayanmayıp multifaktöriyel etiyolojiye sahiptir).