Gerekçeli Eylem Kuramı
Theory Of Reasoned Action
Tanım
Bireylerin belirli bir davranışı sergileme niyetinin, o davranışa yönelik tutumları ve öznel normları tarafından belirlendiğini savunan sosyal psikolojik model.
Örnek Vaka / Uygulama
Sigarayı bırakmak isteyen bir bireyin durumu üzerinden incelendiğinde: Birey sigaranın sağlığa zararlı olduğunu ve bırakırsa daha dinç olacağını düşünür (olumlu tutum). Aynı zamanda eşinin ve doktorunun bırakması yönünde ciddi bir baskısı/beklentisi vardır ve birey onlar için bu beklentiyi karşılamaya önem verir (öznel norm). Bu iki unsur birleştiğinde güçlü bir 'sigarayı bırakma niyeti' doğar ve bu niyet, eylemin kendisini tetikler.
Derin Analiz
Martin Fishbein ve Icek Ajzen tarafından 1967 yılında geliştirilen Gerekçeli Eylem Kuramı (TRA), insan davranışlarının bilişsel temellerini ve niyet-eylem tutarlılığını açıklamayı hedefler. Kuramın temel varsayımı, bireyin dışsal bir uyarıcıya tepki vermeden önce rasyonel bir bilgi işleme sürecinden geçtiğidir. Davranışsal niyet (behavioral intention); davranışa yönelik tutum (behavioral attitude - eylemin olumlu ya da olumsuz sonuçlarına dair değerlendirme) ve öznel normlar (subjective norms - sosyal çevrenin beklentileri ve bu beklentilere uyma motivasyonu) olmak üzere iki ana bileşenin vektörel toplamı olarak şekillenir. Nörobiyolojik ve bilişsel düzeyde bu süreç, prefrontal korteksteki yürütücü işlevlerin, geçmiş deneyimlerin ve sosyal algının entegrasyonuyla gerçekleşen bir karar verme mekanizmasını yansıtır. Ancak model, iradenin tamamen rasyonel olmadığı durumlarda (örneğin otomatik davranışlar veya dürtüsel bozukluklar) yetersiz kaldığı için daha sonra algılanan kontrol boyutunu da içeren Planlı Davranış Kuramı ile genişletilmiştir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Planlı Davranış Kuramı (Theory of Planned Behavior) ile sıklıkla karıştırılır; ayırt edici fark, Planlı Davranış Kuramı'nın bu modele 'algılanan davranışsal kontrol' (bireyin eylemi gerçekleştirebilme kapasitesine dair inancı) değişkenini eklemiş olmasıdır.
Keşfetmeye Devam Edin
-gami
-gami
-gamy
Evlilik, çiftleşme veya sosyal eşleşme biçimlerini belirten morfolojik bir sonektir.
İncele
Öz-doğrulama Faktörü
Öz-doğrulama Faktörü
Self-validation Factor
Tutumla ilgili bilginin işlenmesi sırasında üretilen bilişsel tepkilerin geçerliliğine olan güveni etkileyen ve ikna süreçlerini biçimlendiren herhangi bir değişken.
İncele
İknada Çoklu Roller
İknada Çoklu Roller
Multiple Roles İn Persuasion
Ayrıntılandırma Olasılığı Modeli'nde (ELM), bir değişkenin bilişsel katılım düzeyine bağlı olarak ikna sürecinde beş farklı işlevden birini veya birkaçını üstlenebileceğini savunan ana postülat.
İncele
Yaygın Statü Özelliği
Yaygın Statü Özelliği
Diffuse-status Characteristic
Beklenti-durum kuramında, bireylerin kendi ve başkalarının yetkinlik ile sosyal değerini tahmin ederken kullandığı; yaş, cinsiyet ve etnisite gibi belirli bir bağlamla doğrudan ilgisi olmayan genel kişisel özelliklerdir.
İncele