Heinz İkilemi
Heinz Dilemma
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik veya gelişimsel mülakatta katılımcıya şu senaryo sunulur: 'Heinz'in karısı ölmektedir. Eczacının elindeki tek ilacı alacak parası yoktur ve eczacı ilacı ucuza vermeyi reddeder. Heinz ilacı çalmalı mıdır?' Katılımcının 'Hayır, hırsızlık suçtur ve kanunlar çiğnenmemelidir' şeklindeki yanıtı yasalcı/geleneksel dönemi işaret ederken; 'Evet, bir insan hayatı her kanundan ve mülkiyet hakkından üstündür' yanıtı evrensel ahlak ilkelerini (post-konvansiyonel düzey) temsil eder.
Derin Analiz
Gelişim psikolojisinde ve bilişsel bilimlerde Heinz ikilemi, kişilerin ahlaki kararları alırken hangi bilişsel süreçleri ve gerekçelendirmeleri kullandığını saptamak için kullanılır. Önemli olan nokta bireyin ilacı 'çalmalı' ya da 'çalmamalı' yönündeki ikili tercihi değil; bu tercihi desteklemek için öne sürdüğü gerekçelerdir. Kohlberg bu senaryoya verilen yanıtları analiz ederek ahlaki gelişimi üç ana düzey (geleneköncesi, geleneksel, geleneksonrası) ve altı evreye ayırmıştır. Örneğin, birinci evredeki bir birey yakalanma korkusuna odaklanırken, en üst evredeki bir birey evrensel adalet ilkeleri ve insan yaşamının kutsallığı üzerinden akıl yürütür. Bu yönüyle yapı, deontolojik ve faydacılık etiğinin gelişimsel psikolojideki ampirik izdüşümüdür.
Etimoloji
Özel isim kökenlidir (Lawrence Kohlberg'in ahlak gelişimi araştırmalarında kurguladığı 'Heinz' adlı karakterden türetilmiştir).
Karıştırmayın
Tramvay problemi (Trolley problem) ile sıklıkla karıştırılır. Tramvay problemi genellikle feda edilecek insan sayısı ve faydacılık üzerine odaklanırken; Heinz ikilemi kanunlar, otorite, sosyal sözleşme ve yaşam hakkı arasındaki çatışmayı inceler.