HIV İlişkili Nörokognitif Bozukluk
Hıv-associated Neurocognitive Disorder (HAND)
Tanım
İnsan immün yetmezlik virüsü (HIV) enfeksiyonunun merkezi sinir sistemini doğrudan veya dolaylı olarak etkilemesi sonucu ortaya çıkan; hafif düzeydeki bilişsel aksamalardan şiddetli bunamaya kadar uzanan bir nörokognitif bozukluklar yelpazesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik değerlendirmede, 42 yaşında ve virolojik olarak ART ile baskılanmış bir HIV pozitif bireyin, iş yerindeki raporlama hızında belirgin bir düşüş, rutin görevleri planlamada zorlanma ve kısa süreli bellek açıklarından yakındığı gözlemlenmiştir. Nöropsikolojik batarya testlerinde yürütücü işlevler ve psikomotor hızın zayıfladığı saptanmış, günlük yaşam aktivitelerindeki minimal aksamalarla birlikte hastaya hafif nörokognitif bozukluk tanısı konulmuştur.
Derin Analiz
HIV İlişkili Nörokognitif Bozukluk (HAND), virüsün kan-beyin bariyerini erken evrelerde geçerek santral sinir sistemindeki makrofaj ve mikrogliaları enfekte etmesiyle tetiklenir. Subkortikal bir tutulum modeli sergileyen bu tablo; yürütücü işlevlerde yavaşlama, işleme hızında düşüş, dikkat eksikliği ve yeni bilgi öğrenmede güçlüklerle karakterizedir. Süreç, kronik nöroinflamasyon, sitokin salınımı, nöronal hasar ve nihayetinde beyin atrofisi ile ilerler. Antiretroviral tedavinin (ART) yaygınlaşmasıyla birlikte tablonun en şiddetli formu olan HIV ilişkili demans (HAD) oranları düşmüş, ancak asemptomatik (ANI) ve hafif (MND) formların prevalansı klinik pratikte önemini korumaya devam etmiştir.
Etimoloji
İngilizce 'Human Immunodeficiency Virus' (İnsan İmmün Yetmezlik Virüsü) kısaltması ile Latince 'associatus' (bağlantılı) ve Yunanca 'neuron' [sinir] + 'cognitio' [bilgi/idrak] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Alzheimer hastalığı ile sıklıkla karıştırılır; ancak Alzheimer tipik olarak kortikal bir tutulum (hafıza ve lisan ağırlıklı) gösterirken, HAND subkortikal bir tutulum (yürütücü işlev ve işlem hızı odaklı) sergiler. Ayrıca depresyona bağlı bilişsel yavaşlamadan nöropsikolojik test profilleri ve nöroinflamatuar belirteçlerle ayrılır.