HIV İlişkili Demans
Hıv-associated Dementia
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
48 yaşında, uzun süredir tanı almış ancak tedavi uyumu düzensiz olan bir HIV pozitif bireyin yakınları; hastanın iş yerinde basit finansal hesaplamaları yapamadığını, düğmelerini iliklemekte zorlandığını, yürümesinde belirgin bir dengesizlik başladığını ve sorulara çok geç, monoton bir ses tonuyla yanıt verdiğini fark ederek kliniğe başvurur. Nöropsikolojik değerlendirmede subkortikal demans paternine özgü bellekten ziyade işlemleme hızı ve yürütücü işlev çöküşü saptanır.
Derin Analiz
HIV ilişkili demans (HAD), HIV-ilişkili nörokognitif bozuklukların (HAND) en ağır klinik tablosunu oluşturur. Patofizyolojik süreç, virüsün doğrudan nöronal yıkıma yol açmasından ziyade, enfekte monosit ve makrofajların merkezi sinir sistemine sızması ve salgıladıkları sitokinler, kemokinler ve viral proteinler (Tat, gp120) aracılığıyla nöroinflamasyon tetiklemesiyle gerçekleşir. Özellikle subkortikal yapıları ve beyaz maddeyi hedef alması nedeniyle bellek bozukluklarından ziyade psikomotor yavaşlama, dikkat eksikliği, yürütücü işlevlerde kayıp ve apatik depresif tablolarla kendini gösterir. Günümüzde kombine antiretroviral tedavi (cART) rejimleri sayesinde insidansı büyük ölçüde azalmış olsa da, uzun süreli rezervuar viral aktivite nedeniyle hafif veya orta şiddetli nörokognitif etkilenmeler klinik pratikte hâlâ sıklıkla karşılaşılmaktadır.
Etimoloji
İngilizce 'Human Immunodeficiency Virus' (İnsan İmmün Yetmezlik Virüsü) kısaltması ve Latince 'demens' (zihinsel olarak düşkünleşmiş, akıl yitimi) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Alzheimer Hastareti (kortikal tutulum, erken evrede amnezi ve afazi baskındır; HAD ise subkortikal tutulum, motor bulgular ve psikomotor yavaşlama ile ayrışır) ve Depresyon (her ikisi de apati ve yavaşlama yapar ancak HAD'de nörolojik motor bulgular ve bilişsel testlerde organik yıkım barizdir).